Gevaarsymbolen en wat de negen GHS-pictogrammen betekenen
Gevaarsymbolen zijn de negen GHS-pictogrammen uit de CLP-verordening. Per symbool: welke gevaren het dekt, regels voor het etiket en schoonmaakmiddelen.
Gevaarsymbolen en de negen GHS-pictogrammen uitgelegd
Gevaarsymbolen zijn de negen GHS-pictogrammen (GHS01 tot en met GHS09) die de CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008 voorschrijft voor etiketten van gevaarlijke stoffen en mengsels. Op het etiket staan alleen de pictogrammen die bij de indeling horen: ontplofbaar, ontvlambaar, oxiderend, gassen onder druk, bijtend, acuut giftig, het uitroepteken, ernstig gezondheidsgevaar en gevaar voor het watermilieu.
De negen gevarenpictogrammen op een rij
De officiële namen van deze GHS-symbolen staan in bijlage V van CLP. De NVWA gebruikt voor consumenten eenvoudiger namen (NVWA).
| Code | Symbool (CLP) | NVWA-naam | Welke gevaren eronder vallen |
|---|---|---|---|
| GHS01 | ontploffende bom | Ontplofbaar | instabiele ontplofbare stoffen, ontplofbare stoffen 1.1 tot 1.4, zelfontledende stoffen en organische peroxiden type A en B |
| GHS02 | vlam | Ontvlambaar | ontvlambare gassen 1A/1B, aerosolen 1-2, vloeistoffen 1-3, vaste stoffen 1-2, pyrofore en zelfverhittende stoffen, stoffen die met water ontvlambaar gas vormen, zelfontledende stoffen en organische peroxiden B-F, ongevoelig gemaakte ontplofbare stoffen |
| GHS03 | vlam boven cirkel | Oxiderend | oxiderende gassen, vloeistoffen en vaste stoffen |
| GHS04 | gasfles | Gassen onder druk | samengeperst, vloeibaar gemaakt, sterk gekoeld vloeibaar gemaakt of opgelost |
| GHS05 | corrosie | Bijtend | bijtend voor metalen, huidcorrosie, ernstig oogletsel |
| GHS06 | doodshoofd met gekruiste beenderen | Giftig | acute toxiciteit categorie 1 tot 3 (oraal, via de huid, inademing) |
| GHS07 | uitroepteken | Acute gezondheidseffecten | acute toxiciteit categorie 4, huid- en oogirritatie, huidsensibilisatie, irritatie van de luchtwegen, slaperigheid of duizeligheid, gevaarlijk voor de ozonlaag |
| GHS08 | gezondheidsgevaar | Lange termijn gezondheidsgevaar | sensibilisatie van de luchtwegen, kankerverwekkend, mutageen, giftig voor de voortplanting, STOT eenmalig en herhaald cat. 1 en 2, aspiratiegevaar |
| GHS09 | milieu | Milieugevaarlijk | gevaarlijk voor het aquatisch milieu: acuut 1, chronisch 1 en 2 |
Verwar het doodshoofd (GHS06, acute vergiftiging) niet met het silhouet (GHS08, ernstige of langdurige gezondheidseffecten): kanker, mutageen, giftig voor de voortplanting, luchtwegsensibilisatie, orgaanschade en aspiratie (CLP, bijlage V). Niet elk gevaar krijgt een pictogram. Ontplofbare stoffen 1.5 en 1.6, ontvlambaar gas categorie 2, aerosolen categorie 3, peroxiden type G, effecten via borstvoeding en chronisch aquatisch 3 en 4 krijgen voor die indeling geen pictogram.
Pictogrammen voor gevaarlijke stoffen op het etiket
Een pictogram is een vierkant op zijn punt: zwart symbool, witte achtergrond, rode rand. Het beslaat minstens een vijftiende van het minimale etiketoppervlak, en minstens 1 cm².
Minimale afmetingen: 10 x 10 mm tot 3 liter (16 x 16 mm waar het kan), 23 x 23 mm tot 50 liter, 32 x 32 mm tot 500 liter, 46 x 46 mm daarboven (CLP, bijlage I, 1.2.1).
De indeling bepaalt het signaalwoord: "Gevaar" of "Waarschuwing". Staat "Gevaar" erop, dan mag "Waarschuwing" er niet ook op (CLP, artikel 20).
Artikel 26 schrapt dubbele symbolen: GHS06 haalt GHS07 weg, GHS05 het uitroepteken voor huid- of oogirritatie, en GHS08 voor luchtwegsensibilisatie het uitroepteken voor huidsensibilisatie of irritatie. Bij GHS01 zijn GHS02 en GHS03 optioneel, tenzij meer dan één verplicht is. Bij GHS02 of GHS06 is GHS04 optioneel. Per klasse blijft de zwaarste categorie.
Oxiderend betekenis
Een oxiderende stof hoeft zelf niet te branden. Ze kan de brand van ander materiaal veroorzaken of bevorderen, meestal via zuurstof. Het pictogram is GHS03. Gas krijgt "Gevaar" en H270. Vloeistoffen en vaste stoffen krijgen "Gevaar" met H271 ("sterk oxiderend") in categorie 1, "Gevaar" en H272 in categorie 2, en "Waarschuwing" met H272 in categorie 3 (CLP, bijlage I, 2.4, 2.13 en 2.14).
Gevaarsymbolen op schoonmaakmiddelen
Er bestaat geen apart symbool voor schoonmaakmiddelen. Een pictogram staat er alleen op als het product onder CLP als gevaarlijk is ingedeeld (CLP, artikel 19). De NVWA noemt gootsteenontstopper, zoutzuur 30% en sterke ontkalkers (bijtend), vaatwasmachinetabletten en chloorbleekmiddel (uitroepteken), spiritus en aceton (ontvlambaar), en winterproducten met methanol zoals bepaalde antivries- en ontdooiingsmiddelen (giftig) (NVWA).
Consumentenproducten met acute toxiciteit 1 tot 3, STOT categorie 1, huidcorrosie 1, aspiratiegevaar, methanol vanaf 3% of dichloormethaan vanaf 1% moeten een kindveilige sluiting hebben (CLP, bijlage II).
Oude symbolen en wat er verandert
CLP verving de R- en S-zinnen (Arboportaal). Sinds 1 juni 2017 dragen consumentenproducten met gevaarlijke stoffen de nieuwe etiketten (NVWA).
Verordening (EU) 2024/2865 voert minimale lettergroottes in, maar Verordening (EU) 2025/2439 schuift die opmaak door naar 1 januari 2028. Tot die datum gelden de huidige opmaakregels.
Sinds 2023 kent CLP ook nieuwe gevarenklassen. Hormoonontregeling, PBT, vPvB, PMT en vPvM hebben geen pictogram, wel een signaalwoord en EUH380/381, EUH430/431, EUH440/441 of EUH450/451. Stoffen: 1 mei 2025, uitstel tot 1 november 2026 als ze al in de handel waren. Mengsels: 1 mei 2026, of 1 mei 2028 als ze al in de handel waren (Verordening (EU) 2023/707).
Een bord voor gevaarlijke stoffen op een vrachtwagen is iets anders: ADR-transportetiketten, een apart systeem (RIVM).
Wie een stof wil nalopen, kan dat vragen aan RegAffairs AI.