REGAFFAIRS AI
Guide · 2026-11-21 · 4 min

Wat is kwartsstof en welke grenswaarde geldt op de werkplek?

Kwartsstof komt vrij bij boren, zagen en slijpen in steen en beton. De Nederlandse grenswaarde is 0,075 mg/m³ (8 uur). Dit moet de werkgever regelen.

Kwartsstof op de werkplek en de regels voor boren, zagen en slijpen

Kwartsstof is fijn stof dat vrijkomt bij het bewerken van kwartshoudend materiaal, zoals beton, steen of baksteen (Arboportaal, HSE). In Nederland geldt voor respirabel kwarts een wettelijke grenswaarde van 0,075 mg/m³ als tijdgewogen gemiddelde over acht uur (RIVM-stofkaart kwarts).

Werkgevers moeten die blootstelling beoordelen en verlagen met maatregelen aan de bron (Arboportaal, wetgeving, Arboportaal, maatregelen). Een stofmasker komt pas als laatste stap (Arboportaal, PBM).

Wat is kwartsstof precies?

Silica zit van nature in de meeste gesteenten, in zand en in klei. Het is ook een belangrijk bestanddeel van bakstenen, tegels, beton en mortel (HSE).

Bij het bewerken van kristallijn silica komt stof vrij waarin de respirabele vorm zit. De Arbeidsinspectie beschrijft respirabel kristallijn silica (RKS) als deeltjes die bij inademing diep in de longen kunnen komen (Arbeidsinspectie). Houd het materiaal, het vrijkomende stof en de respirabele fractie uit elkaar. Niet elk stofdeeltje dat je ziet, is die fractie.

Waar zit kwartsstof in en wanneer komt het vrij?

Kwartsstof komt vrij bij zagen, schuren en frezen van kwartshoudend materiaal. Het is zeer fijn, niet of nauwelijks zichtbaar en blijft lang in de lucht zweven (Arboportaal). Ook boren, slijpen en polijsten van beton, steen, tegels en mortel kunnen dit stof vrijmaken (HSE).

Niet elk materiaal bevat evenveel kwarts, en niet al het betonstof is respirabel kwarts. De samenstelling en de bewerking bepalen hoeveel er vrijkomt. Geen zichtbaar stof betekent niet dat er geen blootstelling is.

Wat zijn de gezondheidsrisico's van kwartsstof?

De Arbeidsinspectie noemt silicose en longkanker als mogelijke gevolgen van het inademen van respirabel kristallijn silica (werkinstructie kwartsstof, 13 mei 2025). Niet elk contact leidt tot ziekte. Kwarts staat op de lijst met kankerverwekkende stoffen. De regels voor die stoffen gelden bij werkzaamheden waarbij kwarts kan vrijkomen (Arboportaal, wetgeving).

Welke grenswaarde geldt voor kwartsstof?

De Nederlandse wettelijke grenswaarde voor respirabel kwarts (CAS 14808-60-7) is 0,075 mg/m³ als tijdgewogen gemiddelde over een referentieperiode van acht uur, en de RIVM-stofkaart vermeldt die waarde met de aanduiding "Uit regelgeving" (RIVM).

  • Het is een tijdgewogen gemiddelde over acht uur, geen toegestane piekwaarde (RIVM, EUR-Lex).
  • De waarde geldt voor de respirabele kwartsfractie, niet voor al het bouwstof dat je ziet (RIVM).
  • Onder de grenswaarde blijven is geen garantie dat de blootstelling onschadelijk is. De andere preventieverplichtingen blijven gelden (EU-richtlijn 2017/2398, Arboportaal, wetgeving).

De EU-richtlijn noemt 0,1 mg/m³ over acht uur en laat strengere nationale waarden toe (EUR-Lex). Gebruik deze hogere EU-waarde dus niet als Nederlandse norm voor respirabel kwarts. Wil je zeker zijn van de actuele stand, kijk dan in de geldende Arbeidsomstandighedenregeling zelf.

Wat moet de werkgever doen volgens de wet?

De werkgever moet de blootstelling aan kwartsstof beoordelen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Omdat het om een kankerverwekkende stof gaat, moet de RI&E een doeltreffend pakket aan beschermende maatregelen bevatten (Arboportaal). De werknemer krijgt voorlichting over de risico's, hoe hij zich kan beschermen en hoe hij de maatregelen inzet (Arboportaal). De werkgever zorgt voor intern toezicht daarop (Arboportaal).

Bij het verlagen van de blootstelling is de arbeidshygiënische strategie verplicht. Eerst de bron, en pas daarna persoonlijke bescherming (Arboportaal, maatregelen, Arboportaal, PBM).

Maatregelen bij boren, zagen en slijpen

  • Vervang de stof, het mengsel of de werkwijze door een niet of minder gevaarlijk alternatief waar dat technisch kan. De EU-richtlijn noemt ook gesloten systemen (EUR-Lex).
  • Werk waar mogelijk nat. Recycling en schoonmaken staan expliciet in dat advies (Arboportaal). Of nat werken bij boren, zagen of slijpen past, en of het genoeg is, volgt uit de blootstellingsbeoordeling.
  • Zuig het stof af aan de bron. Lokale afzuiging samen met watertoevoer geeft de grootste verlaging van de blootstelling aan kwarts, maar is niet bij elke klus automatisch genoeg (Arboportaal).
  • Kies adembescherming pas nadat andere oplossingen zijn onderzocht (Arboportaal, PBM). Het masker moet van het juiste type voor de taak zijn. Eén standaardmasker voor elke klus bestaat niet.
  • Controleer op de werkplek of afzuiging, watertoevoer en adembescherming echt worden gebruikt.

Korte checklist voor een toolbox kwartsstof

Bespreek de concrete bewerkingen en de gekozen maatregelen met het team. Noteer per taak welke bescherming nodig is en wie op de uitvoering toeziet.

  1. Staan alle taken met boren, zagen, slijpen, schuren en frezen in kwartshoudend materiaal, zoals steen, beton of baksteen, in de RI&E?
  2. Is per taak de blootstelling aan respirabel kwarts beoordeeld tegen de grenswaarde van 0,075 mg/m³?
  3. Is gekeken of een andere werkwijze of een ander materiaal mogelijk is?
  4. Is bekeken of nat werken, afzuiging aan de bron, of allebei past bij de taak?
  5. Is de adembescherming gekozen op basis van de taak, en weet het team hoe die wordt gebruikt?
  6. Wie houdt toezicht op het gebruik van de maatregelen?

Meetmethode, filtertype en klasse van de stofzuiger hangen van de taak af. Laat die per taak vaststellen. Er is geen universele keuze voor elke klus.

RegAffairs AI geeft een antwoord met bronverwijzingen over kwartsstof op de werkplek.

Gerelateerde gidsen