Q.01

Czym zajmuje się UOKiK?

UOKiK (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów) to polski urząd, który chroni konkurencję na rynku i interesy konsumentów. Na jego czele stoi Prezes UOKiK, czyli centralny organ administracji rządowej, który odpowiada za kształtowanie i realizację polityki ochrony konkurencji i konsumentów w Polsce. Prezesa powołuje Prezes Rady Ministrów w otwartym konkursie.

Approach: Odpowiedź opiera się na oficjalnych stronach UOKiK (BIP urzędu i opis kompetencji Prezesa UOKiK). Opis kompetencji nie podaje konkretnych ustaw z numerami artykułów, więc ich tu nie przytaczam.

Ochrona konkurencji

  • Zwalcza praktyki antykonkurencyjne przedsiębiorców, czyli niedozwolone porozumienia i nadużywanie pozycji dominującej.
  • Kontroluje koncentracje przedsiębiorców (fuzje i przejęcia).
  • Monitoruje pomoc publiczną, w tym programy pomocowe, pomoc indywidualną i pomoc de minimis.
  • Od 2017 r. zwalcza nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej na rynku rolno-spożywczym, czyli chroni słabszych uczestników tego rynku.
  • Od 2020 r. przeciwdziała zatorom płatniczym w transakcjach handlowych i może karać największych dłużników.

Ochrona konsumentów

  • Eliminuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów oraz niedozwolone klauzule we wzorcach umów.
  • Nadzoruje Inspekcję Handlową, która zajmuje się m.in. jakością paliw i stałymi polubownymi sądami konsumenckimi.
  • Prowadzi nadzór rynku i dba o bezpieczeństwo produktów nieżywnościowych. Ma do tego laboratoria kontrolne i prowadzi rejestry produktów niezgodnych z wymaganiami i produktów niebezpiecznych.
  • Prowadzi system monitorowania jakości paliw.
  • Nadzoruje system pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich.
  • Finansuje poradnictwo konsumenckie.
  • Pomaga konsumentom w sprawach transgranicznych.

Struktura i historia Urząd powstał w 1990 r. jako Urząd Antymonopolowy, a w 1996 r. przekształcono go w UOKiK. Ma delegatury w całym kraju. W sprawach naruszeń prowadzi postępowania i może nakładać kary.

Źródła:

Q.02

Jak UOKiK kontroluje bezpieczeństwo produktów?

UOKiK kontroluje bezpieczeństwo produktów nieżywnościowych na dwa sposoby. Wojewódzcy inspektorzy Inspekcji Handlowej (WIIH) sprawdzają wyroby w sklepach, hurtowniach i u importerów, a ich próbki trafiają do badań laboratoryjnych. Na podstawie akt tych kontroli Prezes UOKiK prowadzi postępowania i może decyzją nakazać wycofanie wyrobu z obrotu. Dodatkowo Prezes UOKiK jest krajowym punktem kontaktowym unijnego systemu Safety Gate (dawniej RAPEX) oraz systemu ICSMS i prowadzi publiczny rejestr wyrobów niezgodnych z wymaganiami lub stwarzających zagrożenie.

Approach: Przejrzałam rozporządzenie (UE) 2023/988 (GPSR), unijny system Safety Gate, dane UOKiK z kontroli produktów i wykaz inspektoratów Inspekcji Handlowej. Krajowe uprawnienia i dane za 2024 r. pochodzą z raportu UOKiK o systemie nadzoru rynku w 2024 r. (lipiec 2025) i z komunikatu UOKiK z 2016 r.

Podstawa prawna

  • Produkty zharmonizowane (zabawki, sprzęt elektryczny, maszyny, środki ochrony indywidualnej itd.): rozporządzenie (UE) 2019/1020 oraz ustawa z 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2025 r., poz. 568).
  • Produkty niezharmonizowane (ogólne bezpieczeństwo produktów): rozporządzenie (UE) 2023/988. Raport UOKiK wymienia też ustawę z 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów. Raport nie omawia tego obszaru; odsyła do odrębnych sprawozdań z działalności Inspekcji Handlowej i Prezesa UOKiK.
  • Art. 23 GPSR rozciąga uprawnienia kontrolne z rozporządzenia 2019/1020 na produkty objęte GPSR. Gdy produkt okaże się niebezpieczny, organ może zażądać od producenta informacji o innych produktach z tej samej partii lub z tymi samymi komponentami [1].
  • Wyroby medyczne nadzoruje Prezes URPL, a nie UOKiK.

1. Kontrole Inspekcji Handlowej

  • WIIH kontrolują, czy wyroby spełniają wymagania i czy nie stwarzają zagrożenia (art. 58 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2016 r.). Wykaz UOKiK obejmuje 16 wojewódzkich inspektoratów, np. w Poznaniu i Krakowie [2][3].
  • Są trzy rodzaje kontroli: planowe, własne i interwencyjne (np. po skargach). UOKiK co roku ustala priorytety na podstawie analizy ryzyka. Bierze pod uwagę wcześniejsze niezgodności, popularność wyrobu i jego dostępność dla dzieci i osób starszych, skargi oraz sygnały od KAS i wojewodów.
  • W 2024 r. sprawdzano zabawki, ładowarki, oprawy oświetleniowe i listwy przepięciowe, maszyny ogrodnicze i elektronarzędzia, rękawice i kaski ochronne, wyroby pirotechniczne, pompy ciepła oraz ekoprojekt.
  • Wyniki za 2024 r.:
    • 1 073 kontrole i 1 171 skontrolowanych wyrobów;
    • 677 wyrobów przebadanych w laboratoriach, z wynikiem negatywnym w 146 przypadkach (21,6%);
    • 404 zakwestionowane wyroby.
  • Zabawki UOKiK bada we własnych laboratoriach. Sprzęt elektryczny, maszyny, środki ochrony indywidualnej i pirotechnikę badają akredytowane laboratoria komercyjne (189 próbek).

2. Postępowania i decyzje Prezesa UOKiK

  • Prezes UOKiK prowadzi postępowania w sprawie wyrobów niezgodnych z wymaganiami (art. 58 ust. 3 pkt 1 ustawy z 2016 r.).
  • W 2024 r. dostał od WIIH 205 akt kontroli dotyczących 230 wyrobów. Wydał 42 decyzje nakazujące wycofanie wyrobów z obrotu, najwięcej (13) dla sprzętu elektrycznego. Decyzje nakładały też obowiązek ogłoszenia o niezgodnym wyrobie w mediach, także w internecie.
  • Jeśli przedsiębiorca sam wycofa wyrób lub usunie nieprawidłowości, postępowanie jest umarzane. Tak było w 148 sprawach.
  • Kary: według komunikatu UOKiK z 2016 r. za wprowadzenie niezgodnego wyrobu, brak oceny zgodności, brak oznakowania CE albo brak instrukcji po polsku grozi do 100 tys. zł. Kary można uniknąć, jeśli przedsiębiorca udowodni, że skutecznie usunął niezgodności. Dla produktów objętych GPSR art. 44 wymaga, by państwa członkowskie ustaliły kary „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające” i zgłosiły je Komisji do 13 grudnia 2024 r. [4].

3. Prezes UOKiK jako jednolity urząd łącznikowy

  • Safety Gate:
    • Art. 26 GPSR nakazuje zgłaszać środki wobec produktów stwarzających poważne ryzyko w ciągu 4 dni roboczych [5]. Każde państwo wyznacza do tego krajowy punkt kontaktowy [6].
    • Według raportu UOKiK w 2024 r. Polska wysłała 170 notyfikacji obejmujących 1 701 655 sztuk wyrobów, w tym 83 dotyczące zabawek, oraz wprowadziła 452 reakcje na zgłoszenia innych państw.
    • W unijnej bazie Safety Gate jest 1 999 alertów zgłoszonych przez Polskę od 2005 r., w tym 168 opublikowanych w 2024 r. Różnica wobec 170 z raportu wynika prawdopodobnie z tego, że baza liczy alerty według daty publikacji. Ponad połowa alertów (1 055) dotyczy zabawek.
    • Przykłady z grudnia 2025 r.: zabawki z ryzykiem zadławienia wycofane przez dystrybutora od konsumentów [7] i oprawa oświetleniowa z ryzykiem porażenia prądem [8].
  • ICSMS: w 2024 r. UOKiK zgłosił 16 klauzul ochronnych i wysłał 453 powiadomienia do organów innych państw. WIIH wprowadziły do systemu 218 notyfikacji.
  • Rejestr wyrobów niezgodnych lub stwarzających zagrożenie (art. 61 ust. 7 ustawy z 2016 r.): wpis następuje po decyzji ostatecznej. W 2024 r. dodano 51 wyrobów, usunięto 32, a na koniec roku rejestr liczył 707 pozycji.
  • Skargi: w 2024 r. Departament Nadzoru Rynku UOKiK rozpatrzył 114 skarg, najczęściej o sprzęt elektryczny i zabawki. Sprawy innych organów przekazuje dalej, np. wyroby budowlane do nadzoru budowlanego, maszyny przemysłowe do PIP.

4. Współpraca z KAS na granicy Organy celno-skarbowe zatrzymują wyroby z krajów trzecich i pytają organy nadzoru rynku o opinię (art. 25-28 rozporządzenia 2019/1020). W 2024 r. organy nadzoru odpowiedziały na wnioski KAS 4 159 razy i w 3 388 przypadkach stwierdziły niezgodność. Taki wyrób nie zostaje dopuszczony do obrotu, chyba że importer usunie niezgodności.

Dla porównania: dane z 2014 r. W zestawieniu UOKiK za 2014 r. najwięcej kontroli dotyczyło sprzętu elektrycznego i zabawek:

KategoriaKontroleSprawdzone wyrobyZakwestionowaneDecyzje
Sprzęt elektryczny7192 21364534
Zabawki7093 5721 399137

Źródła: [9][10]

Źródła internetowe:

Q.03

A niebezpieczne zabawki?

Zabawki to w Polsce najczęściej sprawdzana kategoria wyrobów. UOKiK i Inspekcja Handlowa regularnie je kontrolują, a niebezpieczne egzemplarze trafiają do unijnego systemu Safety Gate. Polska zgłosiła tam 1 055 alertów dotyczących zabawek (od 2005 r. do sierpnia 2026 r.). Najczęstsze zagrożenia to zadławienie małymi częściami i niedozwolone substancje chemiczne, głównie ftalany i bor. Niemal wszystkie zgłoszone zabawki pochodzą z Chin.

Approach: Przejrzałam polskie zgłoszenia zabawek w Safety Gate. Unijnych przepisów o bezpieczeństwie zabawek nie ma w bazach, więc ramy prawne i wyniki kontroli wzięłam z EUR-Lex i ze strony UOKiK.

Czego dotyczą polskie alerty w Safety Gate (1 055 zgłoszeń) Jeden alert może wskazywać kilka zagrożeń:

ZagrożenieLiczba alertów
Zadławienie (małe części)424
Chemiczne391
Urazy (np. połknięte magnesy)193
Uszkodzenie słuchu63
Uduszenie53
Uduszenie przez zadzierzgnięcie (sznurki)49
  • Pochodzenie: 1 006 zabawek z Chin, tylko 7 z Polski.
  • Ostatnie lata: 83 alerty w 2024 r., 76 w 2025 r. i 41 w 2026 r. (do 4 sierpnia).
  • Zagrożenia chemiczne (391 alertów). W opisach ryzyka policzyłam wystąpienia nazw substancji, więc liczby są przybliżone:
    • ftalany: ok. 250 alertów,
    • bor: 53,
    • ołów: 11.

Typowe przypadki z 2026 r.

  • Ftalany w lalkach. Stężenie DEHP sięgało 0,448% masy, a podstawą zgłoszenia było rozporządzenie REACH [11]. W piłce z 2025 r. zmierzono do 19,7% DBP [12].
  • Slime z borem. Migracja boru sięgała 643 mg/kg. Wyrób nie spełniał dyrektywy o bezpieczeństwie zabawek ani normy EN 71-3. Importer wycofał go i zniszczył [13].
  • Silne magnesy. Strumień magnetyczny wynosił do 2,44 T²mm². Połknięte magnesy mogą się przyciągać i spowodować niedrożność lub perforację jelit [14].
  • Zabawka dołączona do czasopisma dla dzieci. Łatwo się łamała na małe części (ryzyko zadławienia) i nie spełniała normy EN 71-1. Dystrybutor wycofał ją z rynku [15].

Środki naprawcze w tych zgłoszeniach przedsiębiorcy podejmowali dobrowolnie: wycofanie z rynku, zniszczenie i ostrzeżenie konsumentów.

Najnowsza kontrola Inspekcji Handlowej (komunikat UOKiK z czerwca 2026 r.)

  • Sprawdzono 250 modeli zabawek:
    • 220 (piłki, skakanki, lalki) pod kątem ftalanów,
    • 30 slime'ów pod kątem migracji boru.
  • Normy przekroczyło ponad 16% modeli:
    • prawie 15% zawierało za dużo ftalanów (dopuszczalne 0,1% masy),
    • co trzeci slime przekraczał limit boru (300 mg/kg).
  • Jedna piłka miała 200 razy więcej ftalanów, niż wolno. Jeden slime przekraczał normę boru czterokrotnie.
  • 25% modeli było źle oznakowanych.
  • Grożą kary od 10 do 20 tys. zł za błędy w oznakowaniu i do 100 tys. zł za wprowadzenie niezgodnej zabawki. Niebezpieczne wyroby wycofano i zgłoszono do Safety Gate.

Wcześniejsze kontrole z lat 2023-2025 dotyczyły m.in.:

  • zabawek magnetycznych,
  • zabawek dźwiękowych (ryzyko uszkodzenia słuchu),
  • zabawek dla niemowląt,
  • zabawek elektronicznych z niebezpiecznymi substancjami.

Ramy prawne i nadchodzące zmiany Dziś podstawą jest dyrektywa 2009/48/WE z normami EN 71, a dla ftalanów rozporządzenie REACH. 26 listopada 2025 r. przyjęto rozporządzenie (UE) 2025/2509, które ją zastąpi:

  • Terminy: stosuje się od 1 sierpnia 2030 r., a niektóre przepisy od 1 stycznia 2026 r.
  • Okres przejściowy: zabawki zgodne z dyrektywą i wprowadzone do obrotu przed 1 sierpnia 2030 r. mogą być dalej sprzedawane. Certyfikaty badania typu WE zachowują ważność do 1 lutego 2031 r.
  • Chemia: ogólne zakazy dla substancji CMR i substancji zaburzających gospodarkę hormonalną, zakaz celowego stosowania PFAS i grupowy zakaz niektórych bisfenoli.
  • Cyfrowy paszport produktu: zastępuje deklarację zgodności UE.
  • Sprzedaż w internecie: platformy handlowe dostają szczególne obowiązki, a ostrzeżenia muszą być widoczne także w ofertach online.

Mogę też zestawić polskie alerty zabawkowe z danymi innych państw UE albo rozpisać je według konkretnej substancji.

Źródła:

Q.04