Kimyasal Envanter Listesi Hazırlama

Mevzuat "kimyasal envanter listesi" diye ayrı bir belge istemiyor. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'in (RG 12/8/2013, 28733; 20/10/2023, 32345 ile değişik) 6(1). maddesi, işverenin işyerinde tehlikeli kimyasal madde "bulunup bulunmadığını tespit etmek" ve risk değerlendirmesi yapmakla "yükümlü" olduğunu söylüyor. Envanter, bu tespitin pratik aracı. ÇSGB İSGGM'nin Kimya Sektörü İSG Rehberi envanteri, işyerinde bulunan veya kullanılan tüm kimyasalların (kullanılan, atıl olan vb.) yer aldığı bir veri tabanı olarak tanımlıyor ve nasıl çıkarılacağını adım adım anlatıyor ^[1].

Approach: Yönetmeliğin resmi metnini mevzuat.gov.tr üzerinden okudum. Uygulama adımlarını ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM) rehberlerinden aldım.

1. Yasal dayanak (Yönetmelik, mevzuat.gov.tr metni)

• Madde 6(1): İşveren tehlikeli kimyasal madde olup olmadığını tespit eder. Bu tespit, İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne uygun bir risk değerlendirmesiyle yapılır.
• Madde 6(2): Risk değerlendirmesinde şunlar "özellikle dikkate alınır". Envanterde bulunması gereken bilgiler de büyük ölçüde bunlardır:
  • maddenin tehlikeleri;
  • KKDİK'e uygun hazırlanmış, tedarikçiden alınan Türkçe Güvenlik Bilgi Formu (GBF);
  • miktar, kullanma şartları ve kullanım sıklığı;
  • Ek-1 ve Ek-2'deki sınır değerler;
  • birden fazla kimyasalla çalışılıyorsa bunların birbirleriyle etkileşimi;
  • bakım ve onarım gibi işlerdeki maruziyet.
• Madde 7(1)(ç) ve (g): Kimyasal miktarı en az düzeyde tutulur. İkame yöntemiyle daha az tehlikeli madde kullanılır. Envanter bu kararlar için veri sağlar.
• Madde 8(1)(c): Tehlikeli kimyasallarla ilgili bilgiler acil durumlar için kullanıma hazır bulundurulur.
• Madde 9(1)(ç): Çalışanlar GBF'ler hakkında bilgilendirilir.
• Madde 9(3): İşveren talep ederse, üretici veya tedarikçi risk değerlendirmesi için gereken bilgileri "vermek zorundadır".

2. Envanter nasıl çıkarılır (İSGGM rehberleri)

1. Ekip ve sistemi kurun. Kimyasal yönetiminde görev alacak kişileri belirleyin ve eğitin. Envanteri işyerinin bölüm ve birimleri esas alınarak hazırlayın. Kimyasalları tehlikeli olup olmamalarına göre sıralayın ^[2].

2. Sahayı gezin. Kimyasallar ve tehlikeleri konusunda yeterli teknik bilgisi olan en az iki kişi tüm bölümleri tek tek gezip kayıt alır. Bu sırada uygun kişisel koruyucu donanım "mutlaka" kullanılır. Etiketsiz, şişmiş, sızdıran veya patlamış kaplara envanter için bile olsa dokunulmaz, kaplar yerinden oynatılmaz ^[1].

3. Her kimyasal için en az şu bilgileri kaydedin:

   • ad, formül, marka;
   • ambalaj, tehlike sınıfı, adet;
   • tarih ve depolama şartı;
   • kullanım yeri;
   • GBF'nin olup olmadığı;
   • etkileşime girdiği maddeler;
   • temas halinde yapılacaklar.

   Envanteri ne amaçla kullanacağınıza göre başka sütunlar da ekleyebilirsiniz ^[1]. Mobilya rehberindeki örnek formda ürün adı, içerik, kullanım alanı, görev ve CAS numarası, puanlama ve kişisel koruyucu donanım sütunları var. Örnek kayıtlar: sentetik tiner (CAS 64742-88-7, lastik ya da PVC eldiven ve kimyasal gözlük) ve motorin ^[3].

4. GBF'leri toplayın. Tehlikeli kimyasalların GBF'lerini üretici veya tedarikçiden alın ve saklayın ^[2]. GBF, çalışma alanına yakın ve çalışanın kolayca ulaşabileceği bir yerde tutulmalı ^[4].

5. Maruz kalan alanları ve kişileri listeleyin. Kimyasala maruz kalınan alanları vaziyet planına işleyin ve maruz kalan çalışanları listeleyin. Rehberdeki Tablo 41'de alan, çalışanlar ve maruz kalınan kimyasallar sütunları var ^[2][5].

6. Envanteri depolama için kullanın. Güvenli depolamanın ilk adımı envanteri oluşturmak ve kimyasalları etiketlemektir. Sonra GBF'deki zararlılık sınıfları ile "elleçleme ve depolama" ve "kararlılık ve tepkime" bölümlerine bakarak uyumlu ve uyumsuz kimyasalları ayırın. Su ile tepkimeye giren kimyasallar ayrı bir alanda depolanmayı gerektirebilir ^[6].

Rehberin saydığı faydalar şunlar: tehlikeli kimyasallar belirlenip ikame için veri hazırlanır, fazla stoklamanın önüne geçilir, hangi bölüm ve proseste hangi kimyasalın kullanıldığı görülür, bilinmeyen veya sınıflandırılmamış kimyasallar tespit edilir, yangın ve patlama gibi acil durumlarda tehlikeler bilinir ^[1].

3. Listeyi yönetmelik ekleriyle karşılaştırın

Envanterdeki her CAS numarasını yönetmeliğin eklerinde arayın:

• Ek-1 (mesleki maruziyet sınır değerleri): TWA, STEL ve tavan değerleri verir. "Deri" işareti, maddenin vücuda deri yoluyla önemli miktarda geçebileceğini gösterir. Sınır değeri olan maddeler için Madde 7(1)(h) uyarınca düzenli ölçüm yapılmalı. Maruziyeti etkileyen koşullar değişince ölçüm tekrarlanmalı.
• Ek-3 (yasaklı maddeler): 2-naftilamin, 4-aminodifenil, benzidin (ve tuzları) ile 4-nitrodifenil. Başka bir madde veya atık içindeki konsantrasyon ağırlıkça %0,1'in altındaysa yasak uygulanmaz. Bu maddelerle ancak Madde 11'de sayılan hallerde ve Bakanlıktan izin alınarak çalışılabilir.
• Kanserojen veya mutajen maddeler: Envanterde böyle bir madde varsa, Madde 2(3) uyarınca Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik de ayrıca uygulanır.

İsterseniz envanterinizdeki CAS numaralarını Ek-1 ve Ek-3 ile ve KKDİK Ek-17 kısıtlamalarıyla tek tek karşılaştırabilirim.