Q.01

MSDS nedir?

MSDS (Material Safety Data Sheet), Türkiye mevzuatında "güvenlik bilgi formu" (GBF) diye geçen belgedir. Tedarikçi bunu zararlı bir madde veya karışımla birlikte alıcıya verir. Formda maddenin tehlikeleri, güvenli kullanımı ve alınacak önlemler 16 başlık altında yer alır. Bugün geçerli kural, 23 Haziran 2017 tarihli ve 30105 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan KKDİK Yönetmeliği'nin (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik) 27. maddesi ve Ek-2'sidir.

Approach: Resmî Gazete'de yayımlanan KKDİK Yönetmeliği'ni ve eski 2014 tarihli Güvenlik Bilgi Formları Yönetmeliği'ni inceledim. Elimdeki veri setlerinde güvenlik bilgi formunu düzenleyen bir mevzuat kaydı yoktu.

Tanım (2014 yönetmeliğinden, artık yürürlükte değil): Mülga yönetmelik GBF'yi, zararlı maddelerin özellikleri ile işyerinde insan sağlığını ve çevreyi korumak için gereken güvenlik önlemleri hakkında "ayrıntılı bilgileri" içeren belge olarak tanımlıyordu (Resmî Gazete, 13.12.2014, 29204).

KKDİK Madde 27'ye göre temel kurallar (Resmî Gazete, 23.06.2017, 30105 Mük.):

  • Ne zaman verilir: Tedarikçi, alıcıya Ek-2'ye uygun bir GBF "temin eder". Bu yükümlülük üç durumda doğar:

    • madde veya karışım SEA Yönetmeliği'ne göre zararlı sınıflandırılmışsa,
    • madde Ek-13'e göre PBT veya vPvB ise,
    • madde 49. maddedeki listeye girmişse.

  • İstek üzerine verilenler: Zararlı sınıflandırılmayan bir karışım için de tedarikçi, istenirse GBF verir. Bu, karışım şunlardan birini içerdiğinde geçerlidir:

    • insan sağlığı veya çevre için zararlı bir maddeden, gaz olmayan karışımlarda ağırlıkça ≥ %1, gaz karışımlarda hacimce ≥ %0,2,
    • belirli CMR, solunum hassaslaştırıcı veya PBT/vPvB maddelerden ağırlıkça ≥ %0,1,
    • mesleki maruz kalma sınır değeri olan bir madde.

  • Kim hazırlar: Ek-18'e göre belgelendirilmiş kimyasal değerlendirme uzmanı.

  • Dil ve teslim şekli: Türkçe olmalı, tarih taşımalı, ücretsiz, yazılı ya da elektronik olarak verilmelidir.

  • 16 başlık:

    1. Madde/karışım ve şirket tanımı
    2. Zararların tanımı
    3. Bileşim
    4. İlk yardım
    5. Yangınla mücadele
    6. Kaza sonucu yayılma
    7. Elleçleme ve depolama
    8. Maruz kalma kontrolleri ve kişisel korunma
    9. Fiziksel ve kimyasal özellikler
    10. Kararlılık ve tepkime
    11. Toksikolojik bilgiler
    12. Ekolojik bilgiler
    13. Bertaraf
    14. Taşımacılık
    15. Mevzuat
    16. Diğer bilgiler

  • Maruz kalma senaryoları: Kimyasal güvenlik raporu hazırlaması gereken aktör, ilgili maruz kalma senaryolarını GBF'nin ekinde sunar.

  • Güncelleme: Tedarikçi GBF'yi "zaman kaybetmeden" günceller. Bunun gereken durumlar:

    • zararlar veya risk yönetimi hakkında yeni bilgi edinildiğinde,
    • bir izin verildiğinde ya da reddedildiğinde,
    • bir kısıtlama getirildiğinde.

    Güncel form, son 12 ayda maddeyi alan herkese ücretsiz gönderilir.

  • Çalışanlar: Madde 31'e göre işveren bu bilgileri çalışanlara sağlar.

2014 yönetmeliğinin durumu: KKDİK Madde 64(1)(a), 2014 tarihli Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik'i yürürlükten kaldırdı. Madde 66'ya göre bu kaldırma 31/12/2023'te yürürlüğe girdi. Geçici Madde 2 de o tarihe kadar eski yönetmeliğe göre GBF hazırlanmasına izin veriyordu. Bu tarihler, KKDİK'in 2017'de yayımlanan ilk metnindeki tarihlerdir.

Bu konuyla ilgili olarak, kimyasal maddelerle çalışmalarda sağlık ve güvenlik önlemlerini düzenleyen yönetmelikte 20 Ekim 2023'te yapılan değişiklik de GBF'lere atıf yapıyor. Bu değişikliğe göre işyerinde kullanılan Türkçe GBF'ler KKDİK'e göre hazırlanmış olmalı ve tedarikçiden alınmalıdır (Resmî Gazete, 20.10.2023).

Kaynaklar:

Q.02

Türkiye’de güvenlik bilgi formunu kim hazırlar?

Türkiye'de güvenlik bilgi formunu (GBF), KKDİK Ek-18'e göre belgelendirilmiş bir kimyasal değerlendirme uzmanı (KDU) hazırlar. Formu alıcıya vermekle yükümlü olan ise tedarikçidir. KKDİK Madde 27(1)'in ifadesi şöyle: tedarikçi, alıcıya "Ek-2'ye uygun olarak ve Ek-18'e göre belgelendirilmiş kimyasal değerlendirme uzmanı tarafından hazırlanmış bir güvenlik bilgi formunu temin eder" (Resmî Gazete, 23.06.2017, 30105 Mük.). Bu kural 31/12/2023'ten beri tek başına geçerli.

Approach: Türkiye veri setlerinde (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG yayınları dahil) bu konuda bağlayıcı bir hüküm bulamadım; KKDİK'in Resmî Gazete metnini ve 23.12.2023 tarihli değişikliğini doğrudan okudum. Uzmanın nasıl belgelendirildiğini düzenleyen Ek-18'i okuyamadım, çünkü ek dosyasındaki sayfalar taranmış görüntü.

Kural kime ne yükler (KKDİK Madde 27):

  • Hazırlayan: Ek-18'e göre belgelendirilmiş kimyasal değerlendirme uzmanı.
  • Temin eden: Madde veya karışımın tedarikçisi. Yönetmelik tedarikçiyi imalatçı, ithalatçı, alt kullanıcı veya dağıtıcı olarak tanımlıyor (Madde 4(1)(jj)).
  • Hangi durumlarda: Üç hâlde zorunlu:
    • madde veya karışım SEA Yönetmeliği'ne göre zararlı sınıflandırma kriterlerini karşılıyorsa,
    • madde Ek-13'e göre PBT veya vPvB ise,
    • madde 49. madde listesine girmişse.
  • İstek üzerine verilen GBF (Madde 27(3)): Zararlı sınıflandırılmayan ama belirli maddeleri içeren karışımlar için tedarikçi, istek üzerine "Ek-2 uyarınca hazırlanmış" GBF verir. Bu fıkranın metninde Ek-18 uzmanından ayrıca söz edilmiyor.
  • Alt kullanıcı ve dağıtıcı (Madde 27(7)): Kendi GBF'sini hazırlayan alt kullanıcı, aldığı GBF'deki ilgili bilgileri ve maruz kalma senaryolarını belgeye ekler. Dağıtıcı da kendi GBF'sini derlerken aldığı formdaki maruz kalma senaryolarını aktarır.
  • Kayıtla bağlantısı: KDU yalnızca GBF'de rol almıyor. Madde 11(1)(a)(8)'e göre kayıt dosyasında, seçilen bilgilerin Ek-18'e göre belgelendirilmiş bir kimyasal değerlendirme uzmanı tarafından incelendiğine dair bir bildirim de bulunur.

Geçiş dönemi ve bugünkü durum:

  • Geçici Madde 2(2)-(3)'e göre GBF'ler 31/12/2023'e kadar 2014 tarihli GBF Yönetmeliği'ne göre hazırlanıyordu. İsteyen, bu tarihe kadar KKDİK'e göre de hazırlayabiliyordu.
  • Geçici Madde 2(4), aynı dönemde kimyasal değerlendirme uzmanının eski yönetmeliğe göre de GBF hazırlayabileceğini söylüyordu.
  • 2014 yönetmeliğinin yürürlükten kaldırılması, Madde 64(1)(a) ve Madde 66'ya göre 31/12/2023'te yürürlüğe girdi.
  • 23.12.2023 tarihli ve 32408 sayılı değişiklik şunları değiştirdi (Resmî Gazete):
    • Geçici Madde 2'nin yalnızca birinci fıkrası (kayıt süreleri artık 2026, 2028 ve 2030),
    • Madde 66'nın (a) bendi ve yeni eklenen (b) bendi,
    • Madde 24, 25 ve 39'daki süreler.
  • Bu değişiklik Madde 27'ye, Geçici Madde 2(2)-(4)'e ve 2014 yönetmeliğinin kaldırılma tarihine dokunmadı. Kayıt süreleri uzasa da GBF kuralı ertelenmedi.

Okuyamadığım kısım: Uzmanın eğitim, sınav ve belgelendirme şartlarını Ek-18 düzenliyor. Bu ek, KKDİK ekleri dosyasında yer alıyor ancak sayfalar taranmış görüntü olduğu için metni okunamadı. Bakanlığın Kimyasal Değerlendirme Uzmanı Eğitimi ve Belgelendirme sayfasını da açamadım. Bu yüzden belgelendirme şartları hakkında bir bilgi vermiyorum.

Kaynaklar:

Q.03