Q.01

Jak dobrać wskaźnik emisji CO2 dla energii elektrycznej i paliw w Polsce?

Wybór zależy od tego, do czego liczysz emisję. KOBiZE publikuje osobny zestaw wskaźników dla każdego celu:

  • Energia elektryczna: wskaźniki emisyjności na MWh za 2024 r. (wydane w grudniu 2025 r.).
  • Paliwa w EU ETS: wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji (WE) CO2 z 2023 r. do raportowania za 2026 r.
  • Małe źródła spalania do 5 MW: wskaźniki stosowane w raportach do Krajowej bazy za lata 2022-2025.

Approach: Zbiory danych, które przeszukałem, nie zawierają tabel wskaźników emisji KOBiZE, więc oparłem się na oficjalnych publikacjach KOBiZE (kobize.pl, dokumenty.kobize.pl, krajowabaza.kobize.pl). Bieżące strony z wskaźnikami dla energii elektrycznej zwracały „Nie znaleziono”, więc ten dokument otworzyłem w oficjalnym archiwum KOBiZE.

1. Energia elektryczna (dane za 2024 r., grudzień 2025)

Źródło: KOBiZE, Wskaźniki emisyjności CO2, SO2, NOx, CO i pyłu całkowitego dla energii elektrycznej za 2024 rok

WariantCO2 [kg/MWh]
Energia wyprodukowana w instalacjach do spalania paliw (Tabela 1)717
Energia u odbiorców końcowych (Tabela 2)553

Jak wybrać wariant:

  • 553 kg/MWh dotyczy energii pobieranej z sieci. Uwzględnia całą energię wyprodukowaną w kraju, czyli spalanie oraz OZE (woda, wiatr i inne), a także straty przesyłowe i różnice bilansowe. Bilans u odbiorców końcowych wyniósł 160 368 397 MWh.
  • 717 kg/MWh dotyczy wyłącznie energii z instalacji spalania. Obejmuje instalacje wytwarzające tylko energię elektryczną albo energię i ciepło. Instalacje produkujące wyłącznie ciepło pominięto, a emisję z kogeneracji podzielono według produkcji równoważnej.
  • Według KOBiZE wskaźniki te służą m.in. do wyliczania efektu ekologicznego modernizacji lub nowych przedsięwzięć ograniczających emisję.
  • Wskaźnik bierz z publikacji za rok, którego dotyczy Twoje zużycie. Wartości 717 i 553 dotyczą 2024 r.

2. Paliwa: instalacje w EU ETS

Źródło: KOBiZE, WO i WE CO2 w roku 2023 do raportowania w ramach EU ETS za rok 2026. Lista wcześniejszych edycji: strona KOBiZE „Wartości opałowe i wskaźniki emisji”.

Według strony KOBiZE prowadzący instalację może stosować wartości domyślne albo wartości z analiz, zależnie od wymaganego poziomu dokładności według rozporządzenia (UE) 2018/2066. Wartości domyślne mogą pochodzić z krajowej inwentaryzacji przekazywanej do UNFCCC.

Jak dobrać wskaźnik:

  • Węgiel (tabele 1-13): wybierasz według podstawowego rodzaju działalności (PKD 2007) wpisywanego na sprawozdaniach G-02 i G-03. Tabela A przypisuje każdy rodzaj działalności do tabeli. Wskaźnik obowiązuje tylko łącznie z podaną przy nim wartością opałową. Przykłady:
    • elektrownie i elektrociepłownie zawodowe: węgiel kamienny 21,43 MJ/kg i 93,89 kg CO2/GJ; węgiel brunatny 8,14 MJ/kg i 110,64 kg CO2/GJ;
    • ciepłownie: węgiel kamienny 94,93 kg CO2/GJ.
  • Brak danych dla Twojego sektora w tabelach 1-13: stosujesz tabelę 17, opartą na średnich krajowych: węgiel kamienny 22,51 MJ/kg i 94,75 kg/GJ; węgiel brunatny 8,17 MJ/kg i 110,54 kg/GJ.
  • Gaz ziemny i olej opałowy:
    • tabela 14, działy PKD 05-43: gaz 56,18 kg/GJ, olej opałowy 76,32 kg/GJ;
    • tabela 15, instytucje, handel, usługi oraz rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo: gaz 56,16 kg/GJ, olej opałowy 76,32 kg/GJ.
    • Wartości opałowe w MJ/m3 (np. gaz wysokometanowy 37,17 MJ/m3) służą tylko do przeliczenia objętości na energię.
  • Pozostałe paliwa (tabela 16): wartości z wytycznych IPCC 2006, niezależne od PKD. Przykłady: olej napędowy 74,10 kg/GJ, gaz ciekły 63,10, benzyny silnikowe 69,30, koks 107,00. Podane tam wartości opałowe są informacyjne i nie musisz ich łączyć ze wskaźnikiem.
  • Zasady ogólne:
    • współczynnik utlenienia jest już wliczony we wskaźnik;
    • emisji CO2 z biomasy (drewno, biogeniczne odpady komunalne, biogaz) nie wlicza się do sumy, pod warunkiem spełnienia wymagań art. 38 ust. 5 rozporządzenia 2018/2066.

3. Paliwa: małe źródła spalania do 5 MW w raporcie do Krajowej bazy

Źródło: KOBiZE, wskaźniki dla źródeł o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW, raporty za lata 2022-2025 (styczeń 2026)

  • Dotyczy źródeł o nominalnej mocy cieplnej ≤ 5 MW. Wskaźniki są w g/GJ i zależą od:
    • kategorii paliwa;
    • przedziału mocy (≤ 0,5 MW; > 0,5-1 MW; > 1-5 MW dla węgla);
    • typu urządzenia i tego, czy spełnia wymogi Ekoprojektu albo klasy 5 wg PN-EN 303-5.
  • Przykładowe wskaźniki CO2:
    • paliwa gazowe 57 650 g/GJ;
    • paliwa ciekłe 72 480 g/GJ;
    • węgiel w źródłach > 1 i ≤ 5 MW 97 800 g/GJ;
    • kocioł węglowy z ręcznym podawaniem niespełniający Ekoprojektu, ≤ 0,5 MW: 96 370 g/GJ.
  • Wzór: E [kg] = B × Wo × EF / 1 000 000, gdzie B to zużycie w Mg lub tys. m3, a Wo to wartość opałowa w kJ/kg lub kJ/m3.
  • Wartość opałową bierze się z faktur lub od dystrybutora. Standardowe wartości z tabeli 33 stosuje się tylko, gdy tych danych nie da się uzyskać (np. węgiel kamienny energetyczny 25 800 kJ/kg, gaz wysokometanowy 36 540 kJ/m3).
  • KOBiZE zaznacza, że „wybór sposobu określania emisji, w tym stosowanie i wybór wskaźników emisji, należy do podmiotu”. Automatyczne wyliczanie w Krajowej bazie jest dobrowolne.

Uwaga o łączeniu zestawów

Każdy zestaw ma inny cel i inną jednostkę: energia elektryczna w kg/MWh, EU ETS w kg/GJ, małe źródła w g/GJ. Nie mieszaj wskaźników i wartości opałowych z różnych zestawów. Wyjątkiem jest tabela 16 dla ETS, gdzie KOBiZE wprost pozwala nie stosować podanej wartości opałowej.

Jeśli napiszesz, do czego liczysz emisję (ETS, raport do Krajowej bazy, efekt ekologiczny), mogę wskazać konkretną tabelę i policzyć przykład.

Q.02

Jak obliczyć emisję ze spalania paliw w kotłach?

Emisję z kotła liczysz według wzoru KOBiZE: E [kg] = B × Wo × EF / 1 000 000. B to ilość spalonego paliwa, Wo to jego wartość opałowa, a EF to wskaźnik emisji w g/GJ dobrany do paliwa, mocy i typu kotła. Jeśli za kotłem stoi urządzenie redukcyjne, wynik mnożysz dodatkowo przez (100 − η)/100. Opis poniżej dotyczy źródeł o nominalnej mocy cieplnej ≤ 5 MW raportowanych do Krajowej bazy, według materiału KOBiZE ze stycznia 2026 r. (raporty za lata 2022-2025).

Approach: Przeszukałem wyszukiwarkę substancji Krajowej bazy KOBiZE. Nie ma w niej metodyki obliczeń, więc metodykę wziąłem z oficjalnego materiału KOBiZE dla Krajowej bazy.

1. Wzory (rozdz. 2)

  • (1) E = B × Wo × EF / 1 000 000
    • E: emisja w kg;
    • B: zużycie paliwa w Mg albo w tys. m³;
    • Wo: wartość opałowa w kJ/kg albo kJ/m³;
    • EF: wskaźnik emisji w g/GJ energii chemicznej w paliwie.
  • (2) E' = E × (100 − η)/100, gdzie η to sprawność urządzenia redukcyjnego w %. Wskaźniki z tabel nie uwzględniają redukcji.
  • Gdy w jednym źródle spalasz kilka paliw, emisja jest sumą emisji z poszczególnych paliw.
  • Wo bierzesz z faktur albo od dystrybutora. Standardową wartość z tabeli 33 wpisujesz tylko wtedy, gdy tych danych nie da się uzyskać. Przykłady z tabeli 33:
    • węgiel kamienny energetyczny 25 800 kJ/kg;
    • gaz wysokometanowy 36 540 kJ/m³;
    • gaz zaazotowany 26 000 kJ/m³;
    • olej opałowy lekki 43 000 kJ/kg;
    • biomasa leśna 15 600 kJ/kg.

2. Jak dobrać wskaźnik EF

Wskaźnik zależy od kategorii paliwa, przedziału mocy i typu urządzenia. Dla węgla liczy się też to, czy kocioł spełnia wymogi Ekoprojektu (rozporządzenie (UE) 2015/1189) albo klasy 5 wg PN-EN 303-5. Wartości CO2 dla kotłów:

Paliwo / kociołTabelaCO2 [g/GJ]
Paliwa gazowe (wszystkie moce)157 650
Paliwa ciekłe272 480
Węgiel: kocioł tradycyjny lub zaawansowany z ręcznym podawaniem, bez Ekoprojektu, ≤ 0,5 MW6 i 796 370
Węgiel: kocioł automatyczny bez Ekoprojektu, ≤ 0,5 MW896 935
Węgiel: ręczne podawanie, Ekoprojekt lub klasa 5, ≤ 0,5 MW992 200
Węgiel: automatyczne podawanie, Ekoprojekt lub klasa 5, ≤ 0,5 MW10104 526
Węgiel: > 0,5 i ≤ 1 MW oraz > 1 i ≤ 5 MW11 i 1297 800
Koks, półkoks, antracyt: kotły bez Ekoprojektu ≤ 0,5 MW oraz źródła > 0,5 i ≤ 5 MW15, 16, 19112 930
Biomasa leśna: > 0,5 i ≤ 5 MW28101 100
Biomasa z rolnictwa i uprawy energetyczne (wszystkie kotły w tabelach)29-32115 000

Te same tabele podają wskaźniki dla pyłów (całkowity, PM10, PM2,5), CO, NOx, SOx i benzo(a)pirenu. Dla węgla i koksu wskaźnik SOx można przeliczyć z rzeczywistej zawartości siarki wzorem z tabel 11, 12 i 19. Dla węgla wzór ma postać EF = 2 × s × (1 − αs) × 10⁷ / Wo.

3. Przykłady

  • SO2, przykład KOBiZE 1: kocioł tradycyjny na węgiel 0,4 MW, spalone 147 Mg, Wo = 25 800 kJ/kg, EF = 560 g/GJ (tabela 6). Wynik: E = 2 123,856 kg.
  • Redukcja, przykład KOBiZE 3: kocioł 2 MW, 2 000 Mg węgla podbitumicznego, Wo = 21 000 kJ/kg, pył EF = 80 g/GJ (tabela 12). Przed odpylaczem E = 3 360 kg, po odpylaczu o sprawności 90% E' = 336 kg.
  • CO2 z danych z przykładu 1 (moje przeliczenie): 147 × 25 800 × 96 370 / 1 000 000 = 365 492,9 kg, czyli ok. 365,5 Mg CO2.
  • CO2 dla gazu wysokometanowego (moje przeliczenie dla przykładowych 58 tys. m³): 58 × 36 540 × 57 650 / 1 000 000 = 122 178,8 kg.

4. Na co uważać

  • KOBiZE pisze: „Wybór sposobu określania emisji, w tym stosowanie i wybór wskaźników emisji, należy do podmiotu”. Automatyczne wyliczanie emisji w Krajowej bazie jest dobrowolne. Jeśli masz pomiary albo lepsze dane o paliwie, możesz z nich skorzystać.
  • Wyszukiwarka substancji Krajowej bazy podaje dla CO2 roczną stawkę opłaty 0,00043 zł/kg (0,43 zł/Mg) [1]. Wpis nie podaje roku, którego stawka dotyczy.
  • Ten materiał obejmuje tylko źródła ≤ 5 MW. Kotły w instalacjach objętych EU ETS liczy się według rozporządzenia (UE) 2018/2066 i krajowych wskaźników ETS w kg/GJ, opisanych w poprzedniej odpowiedzi. Nie łącz tych wskaźników z wartościami g/GJ z materiału dla Krajowej bazy.

Jeśli podasz rodzaj paliwa, moc i typ kotła oraz roczne zużycie, policzę emisję wszystkich substancji z tabeli.

Q.03