Glyfosaatregels in Nederland en EU
Is glyfosaat verboden in Nederland? Wat is de huidige EU-goedkeuringsstatus van glyfosaat (verlenging tot 2033), welke beperkingen gelden er in Nederland voor professioneel en particulier gebruik (Ctgb, verbod buiten de landbouw), en welke MRL's gelden voor glyfosaatresiduen in voedsel?
Nee, glyfosaat is in Nederland niet volledig verboden. De stof is in de EU goedgekeurd tot 15 december 2033, en professionele gebruikers in de landbouw mogen door het Ctgb toegelaten middelen nog gebruiken. Particulieren mogen geen glyfosaatmiddelen gebruiken. Buiten de landbouw, zoals op openbare terreinen, in natuurgebieden en in (sport)parken, is gebruik ook verboden, met uitzonderingen voor bijvoorbeeld hoveniers en waterschappen. Voor residuen in voedsel gelden de EU-MRL's uit Verordening (EG) nr. 396/2005, voor glyfosaat vastgesteld bij Verordening (EU) nr. 293/2013.
Aanpak: Ik heb het EU-register van goedgekeurde werkzame stoffen, de Ctgb-databank, het EU-MRL-register (Verordening 396/2005) en de NVWA-residumonitoring doorzocht. De Nederlandse gebruiksregels en de verlengingsvoorwaarden heb ik uit officiële webbronnen gehaald (Rijksoverheid, Tweede Kamer, EUR-Lex en de Europese Commissie); die gegevens komen uit zoekresultaat-samenvattingen.
1. EU-goedkeuring
| Gegeven | Waarde |
|---|---|
| Status (Verordening 1107/2009) | Goedgekeurd, als herbicide [1] |
| Goedgekeurd vanaf / geldig tot | 16-12-2023 / 15-12-2033 [1] |
| Verlengingsbesluit | Uitvoeringsverordening (EU) 2023/2660 [1] |
| Rapporteur (RMS) | FR, HU, NL en SE samen [1] |
| ADI / ARfD / AOEL | 0,5 mg/kg lg/dag; 1,5 mg/kg lg; 0,1 mg/kg lg/dag [1] |
| Geharmoniseerde indeling (CLP) | Eye Dam. 1 (H318), Aquatic Chronic 2 (H411) [1] |
| Lidstaten met toegelaten middelen | Onder meer NL [1] |
Belangrijkste voorwaarde van 2023/2660 (uit zoekresultaat-samenvatting): middelen mogen niet worden toegelaten voor desiccatie, dus doodspuiten om het oogstmoment te sturen of het dorsen te verbeteren. Onkruidbestrijding vóór de oogst, bijvoorbeeld in boomgaarden, wijngaarden en groenteteelt, kan wel als die past binnen goede landbouwpraktijk.
2. Nederland: Ctgb-toelatingen en gebruiksbeperkingen
Wettelijk kader (Rijksoverheid, uit zoekresultaat-samenvatting):
- Particulieren mogen geen gewasbeschermingsmiddelen met glyfosaat gebruiken. Voor consumenten zijn ze niet verkrijgbaar.
- Buiten de landbouw (openbare terreinen, natuurgebieden, (sport)parken) mag geen glyfosaat worden gebruikt. Dit volgt uit het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden.
- In de landbouw en voor professionals zoals hoveniers en waterschappen gelden uitzonderingen.
- Het Ctgb legt per middel vast of het is toegelaten voor professioneel gebruik, niet-professioneel gebruik of beide. "Professioneel" omvat elk gebruik in beroep of bedrijf, op voor het publiek toegankelijke plekken en op de werkplek.
Aangekondigde extra beperking: de motie De Groot/Bromet vraagt om glyfosaat op grasland en vanggewassen buiten geïntegreerde gewasbescherming te verbieden, oorspronkelijk per 2025. Dat gebeurt via een wijziging van het Besluit, die een grondslag geeft om alternatieven voor het doodspuiten van grasland, groenbemesters en vanggewassen verplicht te stellen. Volgens de gevonden Kamerstukken lag het ontwerp bij de Raad van State. Of de wijziging inmiddels in werking is getreden, heb ik niet kunnen vaststellen.
Geldige glyfosaatmiddelen in de Ctgb-databank: van de 59 glyfosaatproducten die ik kon ophalen, zijn er drie nu nog toegelaten. Deze zoekopdracht dekte waarschijnlijk niet de hele databank, dus er kunnen meer geldige middelen zijn.
| Middel | NL-nr. | Houder | Gebruiker | Glyfosaat | Geldig tot |
|---|---|---|---|---|---|
| MATOS EXTRA | 14681 | Albaugh TKI d.o.o | Professioneel | 480 g/L | 31-12-2027 [2] |
| PANIC FORTE | 13903 | Albaugh TKI d.o.o | Professioneel | 480 g/L | 31-12-2027 [3] |
| POLICLEAN 480 | 14682 | Albaugh TKI d.o.o | Professioneel | 480 g/L | 31-12-2027 [4] |
- Alle drie zijn de afgelopen jaren steeds procedureel verlengd, voor het laatst op 29-10-2024 [2].
- Het toepassingsoverzicht van MATOS EXTRA noemt fruitteelt, sierteelt, "openbaar groen en particuliere tuinen" en onbeteeld terrein. Een van de toepassingen is stobbenbehandeling in augustus-september (dosering 3,75%) [2].
- Die etikettoepassingen staan los van het algemene gebruiksverbod buiten de landbouw uit het Besluit, dat daarnaast van kracht blijft.
3. EU-MRL's (Verordening 396/2005)
De glyfosaat-MRL's in het register zijn allemaal vastgesteld bij Verordening (EU) nr. 293/2013 en gelden sinds 6 april 2013 [5].
Standaardwaarden op de bepaalbaarheidsgrens (LOQ):
- Plantaardige producten: meestal 0,1 mg/kg [6]
- Dierlijke producten: 0,05 mg/kg [7]
- Een kleine groep producten, waaronder valeriaan, heeft een LOQ-MRL van 2 mg/kg [8]
Specifieke glyfosaat-MRL's (mg/kg):
| Groep | Product: MRL |
|---|---|
| Granen | Gerst 20 [9]; haver 20 [10]; sorghum 20 [11]; tarwe 10 [5]; rogge 10 [12]; maïs 1 [13] |
| Oliezaden | Sojabonen 20 [14]; zonnebloempitten 20 [15]; raapzaad 10 [16]; lijnzaad 10 [17]; mosterdzaad 10 [18]; katoenzaad 10 [19]; olijven voor olie 1 [20]; bernagie-, huttentut- en ricinuszaad, kapok, oliepalmvruchten en -pitten 0,1 [21][22][23][24][25][26] |
| Peulvruchten | Linzen 10 [27]; erwten 10 [28]; lupinen 10 [29]; bonen 2 [30] |
| Fruit | Sinaasappels 0,5 [31]; mandarijnen 0,5 [32]; tafel- en wijndruiven 0,5 [33][34]; tafelolijven 1 [35] |
| Groenten en overig | Suikermaïs 3 [36]; aardappelen 0,5 [37]; suikerbieten 15 [38]; thee 2 [39]; koffiebonen 0,1 [40]; wilde paddenstoelen 50 [41] |
| Dierlijk | Runder- en kalfsnier 2 [42]; varkensnier 0,5 [43]; runderlever 0,2 [44] |
Aparte MRL's voor trimethylsulfoniumkation: dit is een residu uit het gebruik van glyfosaat, met eigen MRL's uit Verordening (EG) nr. 149/2008. De standaard-LOQ voor plantaardige producten is 0,05 mg/kg [45]. Specifieke waarden:
- Granen en soja: haver, gerst en sojabonen 10 [46][47][48]; tarwe en rogge 5 [49][50]
- Overige plantaardige producten: wilde paddenstoelen 20 [51]; olijven voor olie 1 [52]; sinaasappels en mandarijnen 0,5 [53][54]
- Dierlijke producten: runderlever 0,5 [55]; rundvlees (spier) 0,2 [56]; runder- en kalfsnier 0,2 [57]; melk 0,1 [58]
NVWA-controles: de monsters van sojabonen en raapzaad uit 2021 die ik vond, voldeden allemaal aan de MRL. Het hoogste gemeten gehalte was 3,6 mg/kg in soja, tegen een MRL van 20 [59]. Voor raapzaad was dat 2,6 mg/kg, tegen een MRL van 10.
Als u wilt, kan ik de volledige MRL-lijst per productcode (ook de LOQ-regels) uitwerken in een apart document, of verder zoeken naar meer geldige glyfosaatmiddelen in de Ctgb-databank.
Sources:
- Rijksoverheid: Mag ik gewasbeschermingsmiddelen met glyfosaat gebruiken?
- Ctgb: Wat betekent (niet-)professioneel gebruik
- Tweede Kamer: Kamerbrief Gewasbeschermingsbeleid (2023)
- Internetconsultatie: wijziging Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden
- EUR-Lex: Uitvoeringsverordening (EU) 2023/2660
- Europese Commissie: Glyphosate second renewal