Betekenis van H- en P-zinnen
Wat betekenen H- en P-zinnen op een etiket?
H-zinnen (gevarenaanduidingen, hazard statements) vertellen welk gevaar een stof of mengsel heeft. P-zinnen (veiligheidsaanbevelingen, precautionary statements) vertellen wat u moet doen om schade bij gebruik of afvoer te voorkomen of te beperken. Beide zijn vastgelegd in de Europese CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008.
Approach: Ik heb de huidige geconsolideerde tekst van de CLP-verordening gebruikt (versie geldig vanaf 1 juli 2026), met name de definities, de etiketteringsartikelen en bijlagen III en IV.
Wat de wet zegt
- H-zin: een zin die bij een gevarenklasse en -categorie hoort. Hij beschrijft wat voor gevaar de stof of het mengsel heeft en, waar dat van toepassing is, hoe ernstig het is [1].
- P-zin: een zin met aanbevolen maatregelen om nadelige effecten van blootstelling bij gebruik of verwijdering te beperken of te voorkomen [1].
Plaats op het etiket Een gevaarlijke stof of een gevaarlijk mengsel in een verpakking moet een etiket hebben met, waar van toepassing [2]:
- de gegevens van de leverancier;
- de productidentificatie;
- gevarenpictogrammen;
- een signaalwoord: "Gevaar" voor de ernstigere en "Waarschuwing" voor de minder ernstige gevarencategorieën [1];
- H-zinnen en P-zinnen.
Het etiket moet in de officiële taal of talen van de lidstaat waar het product op de markt komt. In Nederland is dat dus Nederlands, tenzij de lidstaat anders bepaalt.
H-zinnen in de praktijk
- Welke H-zinnen op het etiket komen, volgt rechtstreeks uit de indeling van het product. De vaste formulering staat in bijlage III [3].
- Voorbeelden: H200 "Instabiel, explosief" staat in de tabel met fysische gevaren, en H410 betekent "Zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen" [4].
- Er gelden voorrangsregels. Als H410 op het etiket staat, mag H400 vervallen. Als H314 ("Veroorzaakt ernstige brandwonden en oogletsel") er staat, mag H318 vervallen [4].
- Bijlage III bevat ook aanvullende EU-zinnen met de code EUH, zoals EUH441 [4].
P-zinnen in de praktijk
- De leverancier kiest de P-zinnen. Daarbij kijkt hij naar de H-zinnen en naar het beoogde gebruik van het product. De vaste formulering staat in bijlage IV, deel 2 [5].
- De P-zinnen zijn in groepen ingedeeld. Voorbeelden:
- Overbodige P-zinnen worden weggelaten. In de regel staan er maximaal zes P-zinnen op het etiket, tenzij de aard en ernst van de gevaren er meer nodig maken. Bij producten voor consumenten moet er een P-zin over de afvoer van inhoud en verpakking op staan [8].
Kort gezegd: de H-zin zegt wat het gevaar is, de P-zin zegt hoe u zich ertegen beschermt. Als u een specifieke H- of P-code heeft, kan ik de officiële Nederlandse formulering voor u opzoeken.
Waar vind ik de volledige lijst?
De volledige, officiële lijsten staan in de CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008 zelf. Bijlage III bevat alle H-zinnen en de aanvullende EUH-zinnen. Bijlage IV bevat alle P-zinnen. Bij elke zin staat de vaste formulering in alle EU-talen, ook in het Nederlands.
Approach: Ik heb bijlage III en IV gelezen in de huidige geconsolideerde CLP-tekst (CELEX 02008R1272-20260701, geldig vanaf 1 juli 2026).
Bijlage III: "Lijst van gevarenaanduidingen, aanvullende gevareninformatie en aanvullende etiketteringselementen"
- Deel 1: gevarenaanduidingen (H-zinnen) [4]
- Tabel 1.1 bevat de H-zinnen voor fysische gevaren (H2xx). Elke code staat er in alle talen. Een voorbeeld: H200 is in het Nederlands "Instabiele ontplofbare stof." [4]
- Tabel 1.2 bevat de gecombineerde H-zinnen. Daarmee kunt u de blootstellingsroute aangeven [4][9].
- Tabel 1.3 volgt verderop in deel 1 [10].
- Deel 2: aanvullende gevareninformatie. Hier staan de EUH-zinnen [11].
- Deel 3: aanvullende etiketteringselementen of informatie voor bepaalde mengsels [12].
Bijlage IV: "Lijst van veiligheidsaanbevelingen"
- Deel 1 geeft in tabellen per gevarenklasse aan welke P-zinnen bij welke indeling horen en onder welke voorwaarden ze gelden [13][14].
- Deel 2: veiligheidsaanbevelingen. Dit is de volledige lijst van P-zinnen met hun vaste formulering in alle talen [7].
Waar u de tekst vindt: in de geconsolideerde versie van Verordening (EG) nr. 1272/2008 op EUR-Lex. Zoek op CELEX-nummer 02008R1272-20260701 en kies de Nederlandse taalversie. De Nederlandse zinnen staan in de tabellen dan direct bij elke code.
Wilt u een overzicht van alle H-, EUH- en P-codes met alleen de Nederlandse formulering? Dat kan ik voor u maken op basis van deze bijlagen.
Hoe zit het met de oude R- en S-zinnen?
De oude R-zinnen (risicozinnen) en S-zinnen (veiligheidsaanbevelingen) zijn niet meer geldig. Ze kwamen uit Richtlijn 67/548/EEG (stoffen) en Richtlijn 1999/45/EG (mengsels). Beide richtlijnen zijn met ingang van 1 juni 2015 ingetrokken [15]. Sinds 1 juni 2017 is ook de laatste overgangstermijn voor etiketten verlopen. Op een etiket horen nu alleen H-, EUH- en P-zinnen volgens de CLP-verordening.
Approach: Ik heb in de huidige geconsolideerde tekst van de CLP-verordening (versie geldig vanaf 1 juli 2026) artikel 60 (intrekking), artikel 61 (overgangsbepalingen) en bijlage VII (omzettingstabel) gelezen. Artikel 61 heb ik ook vergeleken met de oorspronkelijke tekst uit 2008.
Hoe de overgang verliep (artikel 61)
| Periode | Stoffen | Mengsels |
|---|---|---|
| Verplicht nog volgens de oude richtlijnen | tot 1 december 2010 | tot 1 juni 2015 |
| Vrijwillig al volgens CLP (dan golden de oude etiketteringsregels niet meer) | vóór 1 december 2010 | vóór 1 juni 2015 |
| Indeling volgens beide systemen, etiket volgens CLP | 1 december 2010 tot 1 juni 2015 | n.v.t. |
| Al in de handel met een oud etiket: geen nieuw etiket en geen nieuwe verpakking nodig tot | 1 december 2012 | 1 juni 2017 |
Bron: [16]. Dezelfde data staan al in de oorspronkelijke tekst van 2008 [17].
Let op: de leden 7 en 8 van artikel 61 gaan over een andere overgang, namelijk de wijziging van CLP door Verordening (EU) 2024/2865. Daarvoor lopen termijnen tot 1 juli 2028 en 1 januari 2029. Die termijnen hebben niets met R- en S-zinnen te maken [16].
Een oude R-indeling omzetten: bijlage VII Had u een product dat al volgens de oude richtlijnen was ingedeeld? Dan mochten fabrikanten, importeurs en downstreamgebruikers die indeling aanpassen met de omzettingstabel in bijlage VII [16]. De tabel is bedoeld als hulpmiddel. Als er gegevens over de stof of het mengsel beschikbaar zijn, moet u die zelf beoordelen en indelen volgens de artikelen 9 tot en met 13 [18].
Voorbeelden uit tabel 1.1, die een oude indeling omzet naar een CLP-indeling met H-zin [18]:
- Xi; R36 → Eye Irrit. 2, H319
- Xi; R38 → Skin Irrit. 2, H315
- R43 → Skin Sens. 1, H317
- T; R25 → Acute Tox. 3, H301
- Carc. Cat. 2; R45 → Carc. 1B, H350
- Xn; R65 → Asp. Tox. 1, H304
Meer voorbeelden [19]:
- N; R50-53 → Aquatic Acute 1 + Aquatic Chronic 1, H400 + H410
- N; R59 → H420 (ozon)
Niet elke R-zin is één op één om te zetten. Bij E; R2, E; R3 en F; R15 zegt de tabel dat omzetting niet mogelijk is [18]. Bij R10 (vloeistof) hangt de juiste categorie af van het vlampunt en het beginkookpunt:
- Flam. Liq. 1 (H224), Flam. Liq. 2 (H225) of Flam. Liq. 3 (H226)
Tabel 1.2 zet een aantal R-zinnen om naar aanvullende EUH-zinnen [19]:
- R1 → EUH001
- R14 → EUH014
- R29 → EUH029
- R66 → EUH066
- R39-41 → EUH070
En de S-zinnen? Bijlage VII bevat alleen tabellen voor de oude indeling en voor R-zinnen. Een omzettingstabel van S-zinnen naar P-zinnen staat er niet in [18][19]. P-zinnen kiest u opnieuw. Dat doet u op basis van de CLP-indeling en het beoogde gebruik, met bijlage IV, zoals besproken in mijn eerdere antwoord.
Ziet u op een product of veiligheidsinformatieblad nog een R-indeling staan? Dan kan ik die voor u omzetten volgens bijlage VII. Ik kan ook de geharmoniseerde CLP-indeling van de stof in bijlage VI opzoeken.