Q.01

Bir kimyasalın CAS numarasını nasıl bulurum?

Bir kimyasalın CAS numarasını (CAS Registry Number, CAS RN) bulmanın en kolay yolu, CAS'ın ücretsiz veritabanı CAS Common Chemistry'de (commonchemistry.cas.org) maddenin adıyla arama yapmaktır. Bu veritabanında yaklaşık 500.000 madde var. Burada bulamadığınız maddeler için CAS'ın ücretli hizmetlerine başvurmanız gerekir.

Yöntemler

  1. Yaygın kimyasallar: CAS Common Chemistry (ücretsiz)

    • Arama türleri: madde adı (ör. aspirin, sodyum klorür), CAS numarası (ör. 58-08-2), SMILES veya InChI.
    • İçerik: Yaygın kullanılan ve sıkça düzenlemeye tabi kimyasallar ile lise ve lisans düzeyinde kimya eğitiminde geçen maddeler.
    • Lisans: Creative Commons CC BY-NC 4.0, yani ticari olmayan kullanım için açık. (CAS Common Chemistry)

  2. Daha kapsamlı arama: CAS SciFinder / CAS STNext (ücretli)

  3. Kayıtlarda bulunmayan veya özgün maddeler: CAS Registry Lookup hizmeti (ücretli)

    • Sipariş formuyla başvurulur. Sonuç hafta sonu ve tatiller hariç 24 saat içinde gelir.
    • CAS numaralarını CAS (Chemical Abstracts Service) atar ve bu numaralar için "nihai otorite" de CAS'tır. Bir madde, literatür taramasıyla ya da bir kuruluşun resmi talebiyle (CAS Registry Services) CAS REGISTRY'ye girdiğinde numara alır. (CAS Registry)

Bulduğunuz numarayı doğrulama

Bir CAS numarası en fazla 10 haneden oluşur ve tirelerle üç bölüme ayrılır. En sağdaki hane bir kontrol hanesidir, bu yüzden hatalı yazılmış numaralar bu haneyle yakalanabilir. Her numara yalnızca tek bir maddeyi tanımlar. Böylece farklı dillerde ve adlandırma sistemlerinde oluşan karışıklık önlenir. (CAS Registry)

Yaklaşım: CAS'ın resmi sayfalarını inceledim. ECHA'nın madde bilgi portalını bu sefer açamadım.

Maddenin adını ya da EC numarasını paylaşırsanız, CAS numarasını ECHA kayıtları (REACH tescilleri, CLP Ek VI uyumlaştırılmış sınıflandırmaları, Aday Liste) ve diğer düzenleyici veritabanlarında arayıp kaynağıyla birlikte verebilirim.

Q.02

Türkiye kimyasal envanterinde CAS numarasıyla nasıl arama yaparım?

Elimdeki Türk envanter listelerinde CAS numarasıyla arama yapamazsınız, çünkü listelerde CAS sütunu yok. Maddeler Türkçe ad, İngilizce ad, EC numarası ve sıra numarasıyla yer alıyor. Elinizde yalnızca CAS varsa önce ona karşılık gelen EC numarasını bulmanız, sonra listede o EC numarasını aramanız gerekiyor.

Hangi listeler var ve neler içeriyor

T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Kimyasallar Yönetimi Dairesi Başkanlığı) iki envanter listesi yayımlamış:

  • Türkiye'de yılda 1 ton veya üzerinde üretilen ve/veya ithal edilen madde listesi (14 Aralık 2011). Örneğin benzen bu listede "Benzen / Benzene, EC No: 200-753-7, Sıra No: 67" olarak geçiyor [1].
  • Yüksek hacimde üretilen ve/veya ithal edilen madde listesi (30 Kasım 2011). Benzen burada aynı EC numarasıyla, 25. sırada yer alıyor [2].

Benzenin CAS numarası 71-43-2 ile arama yaptığımda iki listede de sonuç çıkmadı. EC numarası 200-753-7 ile aradığımda ise kayıt doğrudan geldi.

Pratik yol

  1. CAS numarasına karşılık gelen EC numarasını bulun. Bunu ECHA kayıtlarından ya da önceki mesajda anlattığım CAS Common Chemistry gibi kaynaklardan yapabilirsiniz.
  2. Envanter listesinde EC numarasıyla (tireli yazılışıyla, ör. 200-753-7) ya da Türkçe veya İngilizce adla arama yapın.
  3. Listelerdeki bazı satırlarda EC numarası yok. Bu maddeleri yalnızca adıyla bulabilirsiniz.

KKDİK kayıtları ve KKS

KKDİK kapsamındaki kayıtlar Bakanlığın Kimyasal Kayıt Sistemi (KKS) üzerinden yürüyor. Bakanlık bu sistem için bir KKS Kullanım Kılavuzu yayımlamış. Ancak kılavuzu da KKDİK kayıt süreci sayfasını da bu sefer açamadım. Bu nedenle KKS'deki madde arama ekranının CAS numarasıyla arama yapmaya izin verip vermediğini doğrulayamadım. Bakanlığın konuyla ilgili diğer resmi sayfaları Kimyasallar Yönetimi bölümünde.

Yaklaşım: Bakanlığın 2011 tarihli 1 ton ve üzeri madde listesini ve yüksek hacimli madde listesini adla, CAS numarasıyla ve EC numarasıyla aradım. Bakanlığın KKS kılavuzunu ve Kimyasallar Yardım Masası sayfasını açmayı denedim ama açamadım.

Bana bir CAS numarası verirseniz, karşılığı olan EC numarasını bulup maddenin bu iki Türk listesinde ve KKDİK Ek-17 kısıtlamalarında yer alıp almadığına bakabilirim.

Q.03