Dobra praktyka laboratoryjna w Polsce i sprawdzanie certyfikatu
Dobra praktyka laboratoryjna to system jakości badań nieklinicznych. Poznaj zasady DPL i sprawdź status laboratorium oraz zakres certyfikatu w Polsce.
Dobra praktyka laboratoryjna, czyli DPL (ang. GLP), to według Biura do spraw Substancji Chemicznych system jakości dotyczący organizacji oraz warunków planowania, prowadzenia, monitorowania, dokumentowania, archiwizowania i przedstawiania wyników nieklinicznych badań bezpieczeństwa dla zdrowia człowieka i środowiska. W Polsce spełnianie zasad DPL stwierdza decyzją Prezes tego Biura, zgodnie z art. 16 ustawy.
Dla zlecającego badanie liczy się zarówno status jednostki, jak i zakres badań objętych jej certyfikatem. Status bez zakresu nic nie daje. Ale sam napis „GLP” w ofercie nie zastępuje sprawdzenia tych danych w urzędowym wykazie.
Kiedy stosuje się DPL
DPL służy uzyskaniu wiarygodnych danych o bezpieczeństwie. Biuro wymienia badania bezpieczeństwa produktów leczniczych i weterynaryjnych, środków ochrony roślin, kosmetyków i produktów biobójczych. Na tej samej liście są dodatki do żywności i pasz, detergenty oraz chemikalia przemysłowe, usługowe i domowe. Nie wynika z tego, że każda analiza tych produktów musi być wykonana zgodnie z DPL. Obowiązek zależy od konkretnego badania i jego zastosowania, nie od samej nazwy produktu.
Badania nie muszą odbywać się wyłącznie w laboratorium. Mogą być prowadzone także w szklarni lub w warunkach polowych. GLP nie jest nazwą jednej metody analitycznej ani synonimem badań na zwierzętach. Zlecając badanie przedkliniczne, w tym badanie na zwierzętach, sprawdź wymaganie DPL dla planowanego zakresu prac. Sama definicja systemu nie rozstrzyga tego za konkretny produkt leczniczy.
Zasady dobrej praktyki laboratoryjnej
Załącznik nr 1 do rozporządzenia z 2021 r. określa dziesięć obszarów zasad DPL. Dotyczą one organizacji jednostki i personelu, programu zapewnienia jakości oraz samej jednostki badawczej. Obejmują też przyrządy pomiarowe, materiały i odczynniki, systemy badawcze, materiały badane i materiały odniesienia. Pozostałe obszary to standardowe procedury operacyjne, przeprowadzenie badania, sprawozdania oraz przechowywanie zapisów i materiałów w archiwum. Są to obszary organizacji jakości, nie kategorie badań wymieniane w certyfikacie.
W dokumentacji konkretnego badania zasady te przekładają się na kilka wymagań:
- Przed badaniem powstaje udokumentowany plan. Podlega on weryfikacji w ramach programu jakości. Podpisują go i datują kierownik badania oraz zarządzający jednostką.
- Program zapewnienia jakości ma formę pisemną. Osoby, które go prowadzą, nie uczestniczą w badaniach objętych ich monitorowaniem.
- Standardowe procedury operacyjne są udokumentowane i zatwierdzone. Odstępstwa od nich również wymagają dokumentowania.
- Dane źródłowe zapisuje się niezwłocznie i czytelnie, z identyfikacją autora. Zmiana musi zachować czytelność wcześniejszego zapisu i wskazywać przyczynę korekty.
- Sprawozdanie końcowe podpisuje i datuje kierownik badania. Plan, dane źródłowe i sprawozdanie podlegają archiwizacji.
Podstawą tych wymagań są przepisy załącznika nr 1. Oceniając wykonawcę, pytaj więc o organizację całego badania, a nie tylko o możliwość wykonania pomiaru. Zasady DPL dotyczą również tego, jak jednostka zapisze wyniki, udokumentuje zmiany i zachowa dokumentację.
Jak sprawdzić certyfikat GLP w Polsce
Zacznij od porównania dokumentu wykonawcy z oficjalnym wykazem. Zgodnie z art. 16 ustawy zakres badań wskazuje się zarówno w certyfikacie, jak i w wykazie. Posiadanie certyfikatu nie oznacza uprawnienia do każdego rodzaju badania.
- Poproś jednostkę o certyfikat DPL i dane pozwalające ją zidentyfikować. Przygotuj też opis prac, które zamierzasz zlecić.
- Otwórz wykaz certyfikowanych jednostek badawczych Biura. Możesz do niego przejść również ze strony Biura poświęconej DPL.
- Porównaj nazwę jednostki i numer certyfikatu. Sprawdź status wpisu, ponieważ strona wykazu udostępnia także informacje o jednostkach wykreślonych.
- Dopasuj zakres certyfikatu do zamówienia. Ogólna deklaracja zgodności z GLP nie rozstrzyga, czy jednostka ma uprawnienie do danego rodzaju badania.
- Sprawdź daty i uwagi. Jeśli dane są niejasne, zwróć się do jednostki i Biura przed zleceniem prac.
Numer certyfikatu, data jego wydania oraz data kontroli i weryfikacji należą do danych określonych w art. 16 ustawy. Porównuj je z dokumentami wykonawcy. Stary skan certyfikatu nie wystarczy do oceny obecnego statusu jednostki, zwłaszcza gdy jej wpis wymaga wyjaśnienia.
Rozporządzenie o DPL przewiduje kontrolę okresową co najmniej raz na dwa lata. Ten termin nie wyznacza daty ważności i nie powoduje automatycznego wygaśnięcia certyfikatu. Informację o cofnięciu certyfikatu i wykreśleniu jednostki ujawnia się w wykazie. Nie oceniaj więc statusu jednostki wyłącznie na podstawie daty na dokumencie.
Gdzie znaleźć przepisy o DPL
Punktem odniesienia jest art. 16 ustawy z 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach. ELI udostępnia tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1816. Ogłoszono go 29 sierpnia 2022 r., ze stanem prawnym na 20 lipca 2022 r.. Data ogłoszenia tekstu jednolitego nie potwierdza sama w sobie aktualności wszystkich jego przepisów. Przy ustalaniu konkretnego obowiązku uwzględnij również późniejsze akty zmieniające.
Szczegółowe zasady zawiera rozporządzenie Ministra Zdrowia z 3 sierpnia 2021 r., które weszło w życie 20 sierpnia 2021 r. i zastąpiło rozporządzenie z 2013 r.
RegAffairs AI wyjaśnia DPL i sposób sprawdzania certyfikatu GLP. Aktualny status jednostki i zakres jej certyfikatu sprawdzaj w wykazie Biura do spraw Substancji Chemicznych.