MSDS nedir? Güvenlik bilgi formu ve Türkiye'deki kurallar
MSDS, kimyasal tehlikelerini ve güvenli kullanım önlemlerini açıklayan güvenlik bilgi formudur. Türkiye'de kim hazırlar, ne içerir, ne zaman yenilenir?
MSDS nedir? İngilizce Material Safety Data Sheet kısaltmasıdır ve kimyasalın tehlikeleri ile güvenli kullanım önlemlerini özetleyen güvenlik bilgi formunu anlatır. Sözcük karşılığı malzeme güvenlik bilgi formudur.
Türkiye'de mevzuatın kullandığı ad güvenlik bilgi formu, kısaltması GBF'dir. Kimyasal tedarikinde belgenin kim tarafından sağlanacağı, nasıl hazırlanacağı ve hangi bilgileri içereceği için temel dayanak KKDİK madde 27'dir.
MSDS, SDS ve GBF arasındaki fark
SDS nedir diye sorulduğunda yanıt aynı belge türüdür. SDS, Safety Data Sheet ifadesinin kısaltmasıdır. MSDS açılımındaki Material sözcüğü bu kısaltmada yoktur. Bu İngilizce terimleri açıklayan CCOHS sayfası, Türkiye'deki yükümlülüklerin dayanağı değildir.
Türkiye için belgeyi değerlendirirken yalnızca başlığında MSDS veya SDS yazmasına bakmayın. KKDİK madde 27 ve Ek-2 kapsamındaki içeriği esas alın. MSDS raporu adıyla aransa da burada söz konusu olan belge bir güvenlik bilgi formudur. Onu laboratuvar analiz raporu veya resmî ürün onayı olarak değerlendirmeyin.
Güvenlik bilgi formunu kim hazırlar?
KKDİK madde 27(1), kapsama giren durumlarda GBF'yi alıcıya sağlama sorumluluğunu tedarikçiye verir. Formu, Ek-18'e göre belgelendirilmiş kimyasal değerlendirme uzmanı hazırlar. MSDS hazırlama işini bir uzmanın yürütmesi, tedarikçinin belgeyi sağlama sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Başlıca kapsam, Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA) uyarınca zararlı sınıflandırılan madde ve karışımlardır. Ek-13'e göre kalıcı, biyobirikimli ve toksik (PBT) veya çok kalıcı ve çok biyobirikimli (vPvB) maddeler de kapsamdadır. Madde 49 listesine, zararlı sınıflandırma veya PBT/vPvB dışındaki nedenlerle alınmış maddeler için de GBF sağlanır. Zararlı sınıflandırılmayan bazı karışımlarda ise belirli tehlikeli bileşenler veya mesleki maruz kalma sınırı bulunan maddeler nedeniyle talep üzerine GBF gerekir. Bu ayrımlar madde 27'de düzenlenir.
Her ürün için koşulsuz MSDS zorunluluğu yoktur. Madde 27(4), halka arz edilen veya satılan zararlı madde ve karışımlarda yeterli güvenlik bilgisi sağlanmışsa istisna içerir. Ama alt kullanıcı veya dağıtıcı GBF talep edebilir. Aynı maddeye göre GBF Türkçe, tarihli ve ücretsiz sağlanır. Yazılı veya elektronik olarak iletilebilir. Bu nedenle tedarikçiden form isterken Türkçe sürümünü ve belge tarihini kontrol edin. GBF ihtiyacını yalnızca KKDİK kayıt takvimine veya ürün miktarına bakarak değerlendirmeyin. Önce madde 27'deki kapsam koşullarını inceleyin. Zararlı sınıflandırılmamış bir karışım için belge talep edecekseniz, karışımın içerdiği maddelere ilişkin koşulları da dikkate alın. Sınıflandırma sonucu tek başına her durumda yeterli değildir.
MSDS formunda hangi bilgiler bulunur?
Güvenlik bilgi formu 16 bölümden oluşur. Aşağıdaki adlar, KKDİK madde 27 ve Ek-2'deki yapıyı okumayı kolaylaştırmak için kısaltılmıştır:
- Madde/karışım ve şirket tanımı
- Zararların tanımı
- Bileşim
- İlk yardım
- Yangınla mücadele
- Kaza sonucu yayılma
- Elleçleme ve depolama
- Maruz kalma kontrolleri ve kişisel korunma
- Fiziksel ve kimyasal özellikler
- Kararlılık ve tepkime
- Toksikolojik bilgiler
- Ekolojik bilgiler
- Bertaraf
- Taşımacılık
- Mevzuat
- Diğer bilgiler
Formu kullanırken sorunuza karşılık gelen bölüme gidin. İlk yardım bilgileri için bölüm 4'e, depolama koşulları için bölüm 7'ye bakın. Kişisel korunma bilgileri bölüm 8'de yer alır. Bir kimyasalın korunma veya depolama önerisini başka bir ürüne uygulamayın. Kullanacağınız bilgi, elinizdeki ürüne ait formdan gelmelidir.
MSDS formu örneği ararken nelere bakmalı?
Bir güvenlik bilgi formu örneği veya MSDS formu örneği, belgenin düzenini görmeye yarar. Boş bir şablon, ürün bilgileri olmadan tamamlanmış bir GBF değildir. İnternetten bulunan başka bir ürünün formunu kopyalamak yerine tedarikçiden kendi ürününüze ait belgeyi isteyin. Yapıyı kontrol etmek için de KKDİK Ek-2'yi esas alın.
Pratik kontrolde önce ürünün ve tedarikçinin tanımına, ardından belge tarihine bakın. Sonra yapacağınız işe ilişkin bölümleri okuyun. Depolama kararı için yalnızca zararların tanımı bölümünü okumakla yetinmeyin. Elleçleme ve depolama bölümünü de inceleyin. Ürün adı veya tedarikçi bilgisi elinizdeki ürünle uyuşmuyorsa, formu kullanmadan önce tedarikçiden doğru belgeyi isteyin.
MSDS ne zaman güncellenir?
GBF için her durumda geçerli bir üç veya beş yıllık yenileme süresi varsaymayın. KKDİK madde 27, güncellemeyi belge yaşına değil belirli olaylara bağlar. Risk yönetim önlemlerini etkileyebilecek yeni bir bilgi veya zararlara ilişkin yeni bir bilgi edinildiğinde, izin verildiğinde ya da reddedildiğinde ve kısıtlama getirildiğinde tedarikçi formu gecikmeden günceller, sonra da önceki 12 ay içinde maddenin tedarik edildiği alıcılara ücretsiz gönderir.
RegAffairs AI'da MSDS ve Türkiye'de GBF hazırlama hakkındaki yanıtı okuyabilirsiniz.
Formun tarihini kontrol ederken yalnızca kaç yıllık olduğuna bakmayın. Güncelleme gerektiren yeni bilgi veya mevzuat değişikliği olup olmadığını da tedarikçiye sorun.