Q.01

Wat doet de KOAG/KAG bij reclame voor voedingssupplementen?

De Keuringsraad (voluit Keuringsraad Kennis en Advies Gezondheidsreclame, vroeger Keuringsraad KOAG/KAG) toetst in het kader van zelfregulering vooraf, op vrijwillige basis, of reclame en etiketten met voedings- of gezondheidsclaims voldoen aan de regels. Hij houdt ook toezicht op uitingen die niet vooraf zijn voorgelegd. Wat de NVWA vooraf goedkeurt, pakt de NVWA niet aan. De NVWA geeft zelf nooit vooraf advies en verwijst bedrijven daarvoor naar de Keuringsraad.

Wat de Keuringsraad doet (volgens het NVWA-handboek Voedings- en gezondheidsclaims, hoofdstuk 9):

  • Preventieve toetsing. Bedrijven "kunnen hun voedings- of gezondheidsclaims preventief (vóóraf) laten toetsen". Ze kunnen ook advies over claims vragen. Volgens de NVWA zorgt die toetsing ervoor dat er geen ontoelaatbare medische claims op etiketten of in reclame komen, en dat de gezondheidsclaims voldoen aan de Claimsverordening (EG) 1924/2006.
  • Hoe de zelfregulering werkt. Industrie, media en adverteerders hebben zelf, op basis van de wetgeving en in overleg met de toezichthouders, regels opgesteld waaraan publieksreclame "moet voldoen". De Keuringsraad ziet toe op de naleving daarvan.
  • Toezicht achteraf. Ook bij uitingen die niet vooraf zijn voorgelegd ziet de Keuringsraad toe op de naleving. Hij kan zelf optreden als hij een publieksuiting ziet die in strijd is met een van zijn codes. Bedrijven die hun eigen uitingen voorleggen, kunnen uitingen van anderen melden. De Keuringsraad start dan monitoring.
  • Afspraak met de NVWA. Een vooraf goedgekeurde reclame-uiting "voorkomt dat de NVWA een maatregel neemt". De NVWA spreekt het bedrijf daar niet rechtstreeks op aan, maar neemt contact op met de Keuringsraad. Voor niet-getoetste uitingen geldt het gewone interventiebeleid van de NVWA. Afhankelijk van de overtreding is dat een officiële waarschuwing of direct een bestuurlijke boete. Medische claims handhaaft de NVWA via de Geneesmiddelenwet.
  • Hulpmiddelen. Samen met Neprofarm, NPN en FNLI heeft de Keuringsraad een richtsnoerdocument over gezondheidsclaims voor levensmiddelen opgesteld. Dat richt zich uitdrukkelijk ook op de voedingssupplementenindustrie. Daarnaast zijn er:
    • een claimsdatabase met per nutriënt de goedgekeurde bewoording, de gebruiksvoorwaarden en toegestane en niet-toegestane alternatieve bewoordingen;
    • een stappenplan en een indicatieve lijst voor 'on hold' claims (botanicals);
    • een richtlijn voor online gezondheidscommunicatie.

Hoe het in de praktijk loopt. Bij zuigelingenvoeding beschrijft de NVWA de werkwijze concreet. Na goedkeuring krijgt het bedrijf een toelatingsnummer. Vond een inspecteur toch een afwijking op een goedgekeurd etiket of een goedgekeurde website, dan besprak hij dat met de Keuringsraad. De Keuringsraad liet het bedrijf de uiting herstellen en het bedrijf kreeg zelf geen maatregel [1]. Daar toetste de Keuringsraad aan de Gedragscode Reclame Zuigelingenvoeding [2].

Voor supplementen noemt de Stichting Reclame Code de Code Aanprijzing Gezondheidsproducten (CAG) als een van de bijzondere reclamecodes. Ik kon de tekst van die code niet openen, dus de precieze artikelen (reikwijdte, toelatingsnummer, hoe de Reclame Code Commissie met een goedkeuring omgaat) kan ik niet citeren. De website van de Keuringsraad zelf (koagkag.nl) kon ik ook niet openen.

Aanpak: Ik heb de NVWA-inspectierapporten over claims doorzocht en het NVWA-handboek Voedings- en gezondheidsclaims gelezen (hoofdstukken 2.2, 3, 9 en 10.1). Over voedingssupplementen staat in de inspectierapporten niets over de Keuringsraad, alleen over zuigelingenvoeding en peutermelk.

Bronnen:

Q.02

Welke gezondheidsclaims mag ik gebruiken?

U mag op een voedingssupplement alleen gezondheidsclaims gebruiken die de EU heeft toegelaten en die in de EU-lijsten van artikel 13 of 14 van de Claimsverordening (EG) 1924/2006 staan. Daarbij moet u de bewoording en gebruiksvoorwaarden aanhouden die bij elke claim horen. Alle andere gezondheidsclaims "shall be prohibited" (zijn verboden) [3]. Medische claims, dus over het voorkomen of genezen van ziekten, zijn volgens de NVWA bij voedingssupplementen altijd verboden [4].

Waar vindt u de toegestane claims?

  • Het EU-register van voedings- en gezondheidsclaims van de Europese Commissie. Daarin staan de toegelaten gezondheidsclaims met hun gebruiksvoorwaarden en eventuele beperkingen, maar ook de afgewezen claims met de reden van afwijzing. Het register is "for information only" (alleen ter informatie). Juridisch bindend zijn de onderliggende EU-handelingen (Commissie, EU register of health claims). Artikel 20 van de verordening schrijft voor dat dit register openbaar is [5].
  • Functieclaims (artikel 13). Deze gaan over de rol van een nutriënt of stof bij groei, ontwikkeling en lichaamsfuncties, over psychologische functies, of over gewichtsbeheersing en verzadiging [6]. De lijst is vastgesteld in Verordening (EU) nr. 432/2012, die geldt sinds 14 december 2012 (Commissie, Health claims).
  • Claims over ziekterisicobeperking en over de ontwikkeling en gezondheid van kinderen (artikel 14). Deze worden alleen per afzonderlijke aanvraag toegelaten [7]. Claims die op beschermde eigendomsgegevens zijn toegelaten, mag alleen de aanvrager gebruiken. U vindt ze in het register met het filter "Protection of proprietary data granted = Yes" (Commissie).

Voorwaarden die altijd gelden

  • Verplichte vermeldingen (artikel 10, lid 2). Op het etiket, of bij gebrek daaraan in presentatie en reclame, moet staan:
    • het belang van gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl;
    • de hoeveelheid en het gebruikspatroon die nodig zijn voor het geclaimde effect;
    • waar van toepassing, een vermelding voor wie het product moet vermijden;
    • een waarschuwing als overmatig gebruik een risico kan zijn [3].
  • Extra vermelding bij een ziekterisicoclaim. De ziekte heeft meerdere risicofactoren, en het veranderen van één factor kan wel of niet gunstig uitpakken [7].
  • Significante hoeveelheid (artikel 5). De stof moet in een significante hoeveelheid en een opneembare vorm in het eindproduct zitten. Ook de hoeveelheid die redelijkerwijs wordt gebruikt, moet een significante hoeveelheid leveren. De gemiddelde consument moet de claim begrijpen [8].
  • Algemene vage voordelen ("goed voor je weerstand", "voor je welzijn") mogen alleen samen met een specifieke toegelaten claim uit de lijst van artikel 13 of 14 [3].
  • Niet misleidend (artikel 3). Claims mogen niet misleidend zijn en niet aanzetten tot overmatig gebruik. Ze mogen niet suggereren dat gevarieerde voeding onvoldoende nutriënten levert. Ook mogen ze geen angst wekken of uitbuiten [9].
  • Onderbouwing (artikel 6). U moet het gebruik van de claim kunnen onderbouwen. De NVWA mag om alle gegevens vragen [10].

Altijd verboden (artikel 12)

  • claims dat niet-gebruik de gezondheid schaadt;
  • claims over de snelheid of omvang van gewichtsverlies;
  • aanbevelingen van individuele artsen of zorgprofessionals [11].

Hoe de NVWA dit toepast. Een voorbeeld uit 2025: voor collageen "bestaan geen toegestane gezondheidsclaims". Uitspraken als "Collageen is goed voor het kraakbeen" zijn daarom verboden. Van de 30 gecontroleerde webshops voldeden er 25 niet. Zij moesten hun teksten direct aanpassen en kregen een boete. De NVWA keek daarbij ook naar blogs, klantreviews, afbeeldingen en video's. Voor glucosamine geldt hetzelfde. Beautyclaims (over huid, haar en nagels) vallen volgens de NVWA niet onder de Claimsverordening, maar mogen niet misleidend zijn [4].

Grijs gebied: botanicals ('on hold'). De Commissie heeft de beoordeling van functieclaims over plantaardige stoffen niet afgerond. Die claims staan daarom niet in het register, maar op een aparte lijst van claims in behandeling (Commissie). Artikel 28, lid 5, van de verordening bepaalt dat claims als bedoeld in artikel 13, lid 1, onder a, "may be made" (gebruikt mogen worden) zolang de lijst van artikel 13, lid 3, nog niet is vastgesteld. Dat gebeurt onder verantwoordelijkheid van het bedrijf, op voorwaarde dat de claims voldoen aan de verordening en aan de nationale regels [12]. Of deze overgangsregel ook geldt voor de botanicals die nog in behandeling zijn, staat niet op de pagina van de Commissie. Daarom trek ik die conclusie hier niet.

Aanpak: Ik heb de geconsolideerde tekst van Verordening (EG) 1924/2006 en de NVWA-inspectierapporten over claims doorzocht, en daarnaast de officiële pagina's van de Europese Commissie over het EU-claimsregister en gezondheidsclaims gelezen. Het EU-register zelf, met de afzonderlijke claimteksten per nutriënt, zit niet in de datasets die ik kan doorzoeken. Noem de ingrediënten van uw supplement, dan zoek ik per stof de toegelaten bewoording en voorwaarden op.

Bronnen:

Q.03