Grenswaarde voor gevaarlijke stoffen
Wat betekent een grenswaarde voor gevaarlijke stoffen op de werkplek?
Een grenswaarde is de hoogste concentratie van een (gevaarlijke) stof die is toegestaan in de lucht die een werkende persoonlijk inademt (de individuele ademhalingszone). De stof kan voorkomen als gas, damp, deeltje, aerosol of vezel. De waarde geldt altijd over een vaste referentieperiode, meestal 8 uur en/of 15 minuten [1].
Approach: Ik heb de RIVM-uitleg "Werken met stoffen: de grenswaarden" (portaal Risico's van stoffen) gelezen. Alles hieronder komt van die pagina.
Wat de waarde beschermt
- De waarde wordt zo gekozen dat de gezondheid van werkenden én hun nageslacht niet wordt geschaad. Dat geldt ook bij herhaalde blootstelling, tot een heel arbeidsleven lang [1].
- Onder de grenswaarde zijn geen nadelige gezondheidseffecten te verwachten. Dat geldt niet voor stoffen zonder veilige drempelwaarde [1].
- De grenswaarden maken voor werkgevers en werkenden duidelijk wat toelaatbare blootstelling is. De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt ze bij de handhaving [1].
- Voor opname via de huid bestaan geen wettelijke grenswaarden. Waar dat van toepassing is, krijgt een stof een H-notatie: die stof wordt relatief makkelijk via de huid opgenomen [1].
Stoffen zonder veilige drempel Bij sommige kankerverwekkende, mutagene en reprotoxische stoffen en luchtwegallergenen is er geen niveau zonder gezondheidsschade. Daar werkt de grenswaarde met een geaccepteerd risico [1]:
- Kankerverwekkende en mutagene stoffen zonder drempel:
- Ook onder de grenswaarde blijft een kleine kans op bijvoorbeeld kanker.
- Het streefrisico is 4 x 10⁻⁵ bij 40 jaar beroepsmatige blootstelling.
- Het verbodsrisico ligt een factor 100 hoger: één op de 250 werkenden die 40 jaar op dat niveau worden blootgesteld, krijgt daardoor kanker.
- Het verbodsrisiconiveau "mag nooit worden overschreden".
- Luchtwegallergenen: de grenswaarde gaat uit van 1% extra risico op sensibilisatie door het werk.
Publiek en privaat (Nederland)
- Private grenswaarden: werkgevers "moeten zelf grenswaarden vaststellen", op een niveau waarbij de gezondheid van werkenden geen schade oploopt. Deze private grenswaarden vormen het uitgangspunt van het stelsel [1].
- Publieke, wettelijke grenswaarden: het ministerie van SZW stelt deze vast in twee gevallen. Ten eerste voor stoffen waarvoor EU-richtlijnen indicatieve of maximale grenswaarden voorschrijven. Ten tweede bij een speciale aanleiding, zoals stoffen zonder eigenaar (lasrook, kwarts, dieselmotoremissie) of stoffen met een grote kans op gezondheidsschade. Ze staan in Bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling, verdeeld in [1]:
- A: overige stoffen
- B1: kankerverwekkende stoffen met drempelwaarde
- B2: kankerverwekkende stoffen zonder drempelwaarde
- B3: reprotoxische stoffen
- C: allergenen
- Is er een wettelijke grenswaarde, dan "moet hieraan worden voldaan". Zo niet, dan "moet" het bedrijf een private grenswaarde afleiden. Daarvoor hebben waarden van de Gezondheidsraad, SCOEL of RAC de voorkeur, mits ze puur op gezondheidsgronden zijn afgeleid. Ook mogelijk zijn REACH-DNEL's (veiligheidsinformatieblad, rubriek 8.1), ACGIH-TLV's of, als niets beschikbaar is, een kick-off grenswaarde op basis van de gevaarseigenschappen [1].
In de praktijk
-
In de RI&E is de werkgever verplicht de blootstelling aan alle gevaarlijke stoffen te meten of met modellen te schatten [1].
-
Metingen moeten aan de grenswaarde worden getoetst volgens NEN-EN 689:2018+C1:2019 of een vergelijkbare gestandaardiseerde methode. Die norm geldt niet voor referentieperiodes korter dan 15 minuten [1].
-
Bij overschrijding moeten direct maatregelen volgen volgens de arbeidshygiënische strategie, in deze volgorde [1]:
- aan de bron (eliminatie, substitutie)
- technisch (omkasting, afzuiging)
- organisatorisch (kortere blootstellingstijd)
- pas als laatste persoonlijke beschermingsmiddelen
Daarna volgt een herbeoordeling van de blootstelling.
Als u wilt, zoek ik de wettelijke Nederlandse grenswaarde (8 uur en 15 minuten) voor een specifieke stof op in de SER Grenswaardendatabank.
Waar vind ik de Nederlandse grenswaarde van een stof?
De wettelijke (publieke) Nederlandse grenswaarden staan in Bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling. Per stof zoekt u ze het makkelijkst op in de SER Grenswaardendatabank of via het zoeksysteem van het RIVM-portaal Risico's van stoffen [1][2].
Approach: Ik heb de RIVM-pagina "Werken met stoffen: de grenswaarden" gelezen en als voorbeeld de vermelding voor benzeen in de SER Grenswaardendatabank bekeken.
De drie vindplaatsen
- Bijlage XIII Arbeidsomstandighedenregeling. Dit is de actuele lijst van wettelijke grenswaarden. De lijst is ingedeeld naar gevaarseigenschap [1]:
- A: overige stoffen
- B1: kankerverwekkend, met drempelwaarde
- B2: kankerverwekkend, zonder drempelwaarde
- B3: reprotoxisch
- C: allergenen
- RIVM Risico's van stoffen. Via het zoeksysteem van deze website vindt u de publieke grenswaarden [1].
- SER Grenswaardendatabank. Deze geeft per stof een overzicht, doorzoekbaar op naam, CAS- of EG-nummer. Het RIVM noemt de SER-website ook als hulpmiddel om een private grenswaarde af te leiden [1].
Wat een SER-vermelding laat zien (voorbeeld benzeen, CAS 71-43-2) [2]
- Wettelijke grenswaarde (publiek):
- 0,7 mg/m³ als tijdgewogen gemiddelde over 8 uur (TGG-8u)
- ingevoerd op 1 oktober 2017
- H-notatie: ja
- onderbouwd met het rapport van de Gezondheidsraad (GR) GSW/1560
- officieel gepubliceerd in Stcrt. 2017, 8098
- Europese grenswaarde (BOEL): 3,25 mg/m³ (1 ppm), met verwijzing naar Richtlijn 2004/27/EG en Richtlijn (EU) 2022/431.
- REACH-DNEL: 0,8 mg/m³ voor langdurige blootstelling bij inademing.
- Buitenlandse grenswaarden: onder meer van Denemarken, Finland, Frankrijk, Noorwegen, Oostenrijk, het VK, Zweden en Zwitserland.
Geen wettelijke grenswaarde? Dan "moet" het bedrijf zelf een private grenswaarde afleiden [1]. Bruikbare bronnen zijn:
- de SER-website of het overzicht van het Duitse IFA
- DNEL's uit het veiligheidsinformatieblad (rubriek 8.1) of uit ECHA CHEM
- ACGIH-TLV's
Wilt u de waarde voor een bepaalde stof weten? Geef de naam of het CAS-nummer, dan zoek ik de vermelding in de SER Grenswaardendatabank voor u op.