Q.01

Wat is de ZZS-lijst?

De ZZS-lijst is een hulplijst van het RIVM met Zeer Zorgwekkende Stoffen. Het RIVM heeft daarin de ZZS uit verschillende Europese en internationale stoffenlijsten samengevoegd om het Nederlandse ZZS-beleid te ondersteunen [1]. ZZS zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor mens en milieu, bijvoorbeeld omdat ze kankerverwekkend zijn, de voortplanting belemmeren of zich ophopen in de voedselketen. De overheid wil ze zoveel mogelijk uit de leefomgeving weren [1].

Wettelijke basis

  • Het beleid staat in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Bedrijven moeten lozingen en uitstoot van ZZS naar lucht en water vermijden. Kan dat niet, dan "moeten" ze de emissies zoveel mogelijk beperken (de minimalisatieverplichting) [1].
  • Een ZZS is een stof die voldoet aan een of meer criteria van artikel 57 van REACH: kankerverwekkend, mutageen of giftig voor de voortplanting (CMR), PBT, vPvB, of een soortgelijke zorg zoals hormoonverstoring [2].

Waar de lijst op gebaseerd is (volgens het Bal) [2]

  • stoffen met een geharmoniseerde CLP-indeling als C, M of R categorie 1A/1B;
  • de REACH-kandidatenlijst (SVHC);
  • REACH Bijlage XVII-restricties die gelden vanwege ZZS-eigenschappen;
  • de POP-verordening (EU) 2019/1021;
  • prioritair gevaarlijke stoffen uit de Kaderrichtlijn Water;
  • de OSPAR-lijst voor prioritaire actie;
  • hormoonverstorende stoffen volgens de criteria van de biocidenverordening (BPR) en de gewasbeschermingsverordening;
  • stoffen in CLP Bijlage VI met een indeling als PBT/zPzB, PMT/zPzM of ED-ENV/ED-HH categorie 1.

Het RIVM vult de lijst aan met [2]:

  • stoffen die onder de oude NeR als MVP of ERS waren ingedeeld;
  • stoffen die al vóór REACH als PBT/vPvB waren geïdentificeerd;
  • stoffen die onder een stofgroep op de lijst vallen;
  • stoffen die in een ander EU-kader al als ZZS zijn aangemerkt.

Per stof staat op de lijst waarom die als ZZS is ingedeeld. Ook staan de stofklasse voor luchtemissies en de emissiegrenswaarde uit Bijlage III van het Bal erbij [2].

Waar u op moet letten

  • Groter dan de SVHC-lijst: alle SVHC vallen onder het ZZS-beleid. Maar elke stof die aan de criteria van artikel 57 voldoet is een ZZS, ook als die niet op de kandidatenlijst staat [2].
  • Zelfclassificatie telt mee: stoffen die een bedrijf zelf als CMR 1A/1B indeelt onder CLP zijn ook ZZS. Ze staan niet op de lijst, omdat zelfclassificatie niet formeel wordt vastgesteld [2].
  • Bijwerken: de lijst wordt minimaal twee keer per jaar bijgewerkt. Een stof kan dus al ZZS zijn voordat die op de lijst staat, en "moet" dan al wel als ZZS worden meegenomen in de vergunningverlening [2].
  • Verplichtingen voor bedrijven: bedrijven met ZZS-emissies moeten een vermijdings- en reductieprogramma (VRP) opstellen. Bij vergunningplichtige activiteiten rapporteren ze hun ZZS-emissies aan het bevoegd gezag [1].
  • Potentiële ZZS: in juli 2026 is de pZZS-lijst vervangen door de "Signaleringslijst stoffen in Europees onderzoek". Daarop staan stoffen die EU-lidstaten onderzoeken op mogelijke ZZS-eigenschappen. Het bevoegd gezag kan maatregelen opleggen om de emissies van zulke stoffen te beperken [3][1].

Approach: Ik heb de RIVM-pagina's over Zeer Zorgwekkende Stoffen op het portaal Risico's van stoffen gelezen. De ZZS-status van afzonderlijke stoffen heb ik niet opgezocht. Als u een stof noemt (naam, CAS- of EG-nummer), zoek ik die op in de ZZS-gegevens en de Signaleringslijst.

Q.02

Hoe verschilt die van de SVHC-kandidaatlijst?

De SVHC-kandidaatlijst is een Europese REACH-lijst die ECHA beheert en die wettelijke plichten geeft in de toeleveringsketen. De ZZS-lijst is een Nederlandse hulplijst van het RIVM voor het emissiebeleid naar lucht en water onder het Bal. De ZZS-lijst is groter: alle SVHC vallen onder het ZZS-beleid, maar niet elke ZZS staat op de kandidaatslijst [2].

ZZS-lijst (RIVM)SVHC-kandidaatslijst (ECHA, REACH)
KaderNederlands beleid onder het Bal. De lijst is "een hulpmiddel bij de uitvoering van het emissiebeleid", met als doel ZZS zoveel mogelijk uit de leefomgeving te weren [4]Europese lijst; opname kan de eerste stap zijn naar Bijlage XIV (autorisatie) [4][5]
CriteriaElke stof die voldoet aan artikel 57 van REACH, ook als die niet op de kandidaatslijst staat [2]Stoffen die volgens artikel 57 zijn geïdentificeerd en formeel op de lijst zijn geplaatst [6]
BronnenOnder meer de kandidaatslijst zelf, geharmoniseerde CMR 1A/1B (CLP Bijlage VI), Bijlage XVII-restricties, POP's, de Kaderrichtlijn Water, OSPAR, ED-beoordelingen onder BPR/PPPR en de CLP-klassen PBT/PMT/ED [2]Alleen eigen besluiten via de SVHC-identificatieprocedure
ZelfclassificatieEen zelfclassificatie als CMR 1A/1B, PBT of ED maakt een stof ook ZZS. Zulke stoffen staan niet op de lijst, omdat zelfclassificaties niet officieel zijn vastgesteld [7]Telt niet mee; alleen opname op de lijst geeft de status
Status van de lijstHulpmiddel. Een stof kan al ZZS zijn voordat die op de lijst staat, en "moet" dan al wel in de vergunningverlening worden meegenomen [2]Opname op de lijst bepaalt wanneer de plichten ingaan [8]
Wie heeft er plichtenBedrijven met emissies (inrichtingen): emissies vermijden, en anders zoveel mogelijk beperken (minimalisatieplicht), plus een vermijdings- en reductieprogramma en rapportage [1]Leveranciers, importeurs en producenten van stoffen en voorwerpen
GroepenOok hele stofgroepen. Sinds PFAS op de OSPAR-lijst voor prioritaire actie staan, zijn alle PFAS ZZS [9]Afzonderlijke stoffen en vermelde groepen
BijwerkenMinimaal twee keer per jaar [2]Bij elk nieuw opnamebesluit; de opnamedatum is het moment waarop de meldplicht ingaat [8]

Wat de kandidaatslijst concreet verplicht (bij meer dan 0,1 gewichtsprocent in een voorwerp, per voorwerp gerekend)

  • Informatieplicht (art. 33): u moet informatie geven aan zakelijke afnemers bij levering, en aan consumenten binnen 45 dagen na hun verzoek [10].
  • SCIP-melding: de importeur of EU-producent moet de stof melden aan ECHA via de SCIP-database. Bij een complex object geldt dat voor elk voorwerp afzonderlijk [10][11].
  • Melding onder art. 7, lid 2: importeurs en producenten van voorwerpen hebben onder voorwaarden een meldplicht aan ECHA [8].
  • Geen verbod: pas na opname in Bijlage XIV is het in de handel brengen en gebruiken verboden zonder verleende autorisatie [4].

Hoe de twee lijsten samenhangen

  • De drempel van 0,1% komt bij beide terug. Bij ZZS geldt als algemene regel dat een mengsel met 0,1% of meer van een ZZS zelf ook als ZZS geldt; er zijn uitzonderingen [12].
  • Een stof die later op de kandidaatslijst komt, staat in Nederland al op de Signaleringslijst stoffen in Europees onderzoek zolang EU-lidstaten haar onderzoeken. Bij de vergunningverlening kan die stof extra aandacht krijgen [13].

Kort gezegd: een stof op de kandidaatslijst is ook ZZS. Een ZZS die niet op de kandidaatslijst staat, valt wel onder de Nederlandse emissieplichten, maar niet onder de REACH-plichten voor SVHC.

Approach: Ik heb de RIVM-pagina's over ZZS en stoffenlijsten op het portaal Risico's van stoffen gelezen, en de uitleg van Bureau REACH (Chemische stoffen goed geregeld) over de kandidaatslijst. Als u een stof noemt, kijk ik op welke van beide lijsten die staat.

Q.03

Hoe zoek ik een stof op?

U zoekt een stof op in het Zoeksysteem stoffen van het RIVM (portaal Risico's van stoffen). Kies op het dashboard "Zoek stoffen" en vul een stofnaam, CAS-, EG- of UN-nummer in [14]. Met "Zoek stoffen" kunt u per stof nagaan of die als ZZS is aangemerkt [2].

Stap voor stap [14]

  1. Open het dashboard van het zoeksysteem en klik op "Zoek stoffen". Eerdere zoektermen en vinkjes worden dan gewist.
  2. Kies hoe u zoekt:
    • een exacte stofnaam: vul de volledige naam in en vink "Zoek exact" aan;
    • een deel van een stofnaam;
    • een CAS-, EG- of UN-nummer;
    • meerdere nummers tegelijk: vink "zoek op meerdere CAS/EG-nummers" aan en scheid de nummers met een spatie, komma, verticale streep (|) of nieuwe regel. U ziet dan ook welke stoffen niet zijn gevonden en welke nummers ongeldig zijn.
  3. Klik op "Zoeken" of druk op Enter. Onder "Gevonden stoffen" staat de lijst. Een exacte match staat bovenaan. U kunt sorteren op naam, CAS-, EG- of UN-nummer.
  4. Klik op de stofnaam. De stofdetailpagina toont alle gegevens die het zoeksysteem over de stof heeft: normen, gevaarsindeling, plaatsing op stoffenlijsten, autorisaties en restricties, met het EG-nummer, de structuurformule en synoniemen.

Let op

  • Geen resultaat bij een geldig nummer? Dan staat de stof mogelijk niet los op de lijst, maar valt die onder een groep, zoals "metaal x en zijn verbindingen". U moet dan zelf nagaan of de stof bij zo'n groep hoort [14]. Bij PFAS kan de ZZS PFAS-tool helpen. U voert een CAS-nummer of SMILES-code in en de tool geeft aan of de stof onder de OECD-definitie van PFAS valt, en dus ZZS is [9].
  • Zelfclassificaties: stoffen die één of meer bedrijven zelf indelen als CMR 1A/1B, PBT of zPzB staan niet op de ZZS-lijst. U vindt ze wel via "Zoek stoffen", met een link naar de gegevens bij ECHA. Het RIVM werkt deze gegevens twee keer per jaar bij, dus ze kunnen afwijken van de actuele ECHA-gegevens [7].
  • RIVM-stofadviezen: in het zoeksysteem ziet u of er een RIVM-advies over de stof bestaat. Alleen het bevoegd gezag kan dat advies opvragen, via de helpdesk [15].

De hele lijst bekijken in plaats van één stof

  • Via "Bekijk ZZS-lijst(en)" opent u de totale ZZS-lijst, de verkorte lijst of een van de deellijsten. Daar staat ook de Signaleringslijst stoffen in Europees onderzoek [14][16].
  • Een andere manier: laat bij "Zoek stoffen" de zoekterm leeg, kies bij Functionele groep "Lijst ZZS" en klik op "Zoeken". Normen en stoffenlijsten kunt u exporteren naar Excel [14].
  • Op de detailpagina van een ZZS ziet u na "toon meer" links naar de ZZS-Navigator. Die geeft de bedrijfstakken waarin de stof wordt uitgestoten of gebruikt [17].

Vragen over het zoeksysteem kunt u stellen aan de Helpdesk Risico's van stoffen [14].

Approach: Ik heb de helppagina's van het RIVM-portaal Risico's van stoffen gelezen, en de pagina's over ZZS, zelfclassificatie en de Signaleringslijst. Noem een stofnaam, CAS- of EG-nummer, dan zoek ik de stof hier voor u op in de ZZS-gegevens, de Signaleringslijst en de REACH-kandidaatslijst.

Q.04