Wat zijn H en P zinnen? Betekenis, volledige lijst en R-zinnen
H-zinnen geven het gevaar van een stof aan, P-zinnen de maatregelen ertegen. Met voorbeelden, de officiële CLP-lijst en wat er met R-zinnen gebeurde.
Wat betekenen H- en P-zinnen en waar staat de officiële lijst?
H en P zinnen horen op het CLP-etiket van een gevaarlijke stof of een gevaarlijk mengsel. Een H-zin (gevarenaanduiding) noemt het gevaar en, waar dat past, hoe ernstig het is. Een P-zin (veiligheidsaanbeveling) noemt de maatregel die schade bij gebruik of afvoer moet voorkomen of beperken. Beide staan in de CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008 en vervingen de R- en S-zinnen.
Het etiket noemt naam, adres en telefoon van de leverancier, en de productidentificatie. Pictogrammen en een signaalwoord staan er alleen als de indeling dat vraagt: "Gevaar" bij ernstigere categorieën, "Waarschuwing" bij minder ernstige (CLP, artikel 2). In Nederland is de tekst Nederlands, tenzij Nederland anders bepaalt (CLP, artikel 17).
Wat geven H-zinnen aan?
De indeling bepaalt de H-zinnen (CLP, artikel 21). Het eerste cijfer geeft het soort gevaar:
- H2xx: fysische gevaren, zoals H225 "Licht ontvlambare vloeistof en damp." (bron)
- H3xx: gezondheidsgevaren, zoals H315 "Veroorzaakt huidirritatie." (bron) en H350 "Kan kanker veroorzaken", met de route alleen als bewezen is dat andere routes het gevaar niet geven (CLP, bijlage III)
- H4xx: milieugevaren, zoals H410 "Zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen." (bron)
Er zijn ook gecombineerde H-zinnen, zoals H300+H310, die meerdere blootstellingsroutes in één zin samenvoegen (CLP, bijlage III). EUH-zinnen zijn aanvullende EU-informatie, apart van de H-zinnen. EUH066 luidt "Herhaalde blootstelling kan een droge of een gebarsten huid veroorzaken." (bron).
Alle H-zinnen moeten op het etiket, tenzij ze duidelijk dubbel of overbodig zijn. Staat H410 erop, dan mag H400 weg. Bij H314 mag H318 vervallen (CLP, artikel 27 en bijlage III).
Wat is een P-zin?
Een P-zin komt uit een vaste lijst. De leverancier kiest welke zinnen passen bij de H-zinnen en het beoogde gebruik. Het eerste cijfer geeft de groep: P1xx algemeen, P2xx preventie, P3xx reactie, P4xx opslag en P5xx verwijdering (CLP, artikel 22 en bijlage IV). Voorbeelden:
- P102 "Buiten het bereik van kinderen houden." (voor consumentenproducten, bijlage IV)
- P301+P310 "NA INSLIKKEN: onmiddellijk een ANTIGIFCENTRUM/arts/... raadplegen." (CLP, bijlage IV)
- P305+P351+P338 "BIJ CONTACT MET DE OGEN: voorzichtig afspoelen met water gedurende een aantal minuten; contactlenzen verwijderen, indien mogelijk; blijven spoelen." Drie losse P-zinnen staan hier samen in één zin (bron)
Bij P280 "Draag beschermende handschoenen/beschermende kleding/oogbescherming/gelaatsbescherming/gehoorbescherming/..." en P501 "Inhoud/verpakking afvoeren naar ..." vult de leverancier zelf in wat van toepassing is (bron).
Er staan in de regel niet meer dan zes P-zinnen op een etiket. Meer mag als de aard en de ernst van de gevaren dat nodig maken. Lever je aan het publiek, dan hoort er een P-zin over afvoer op, tenzij artikel 22 die niet vraagt (CLP, artikel 28).
Waar staat de volledige lijst?
In de CLP-verordening. Bijlage III heeft de H- en EUH-zinnen, bijlage IV de P-zinnen, in elke EU-taal. De code blijft gelijk, de tekst is vertaald. Het RIVM verwijst naar dezelfde bijlagen. De bijlagen wijzigen regelmatig, dus een oude pdf-lijst kan achterlopen. Open de geconsolideerde Nederlandse tekst op EUR-Lex.
In het veiligheidsinformatieblad (VIB) staan de H- en P-zinnen in rubriek 2.2. Rubriek 16 moet de volledige tekst geven van H-zinnen die in rubriek 2 tot en met 15 alleen als code staan (Verordening (EU) 2020/878).
En de oude R- en S-zinnen?
Die gelden niet meer. Richtlijn 67/548/EEG (stoffen) en Richtlijn 1999/45/EG (mengsels) zijn per 1 juni 2015 ingetrokken. Stoffen die vóór 1 december 2010 al volgens de oude richtlijn geëtiketteerd in de handel waren, mochten tot 1 december 2012 zo blijven staan. Voor mengsels die vóór 1 juni 2015 in de handel waren, liep die termijn tot 1 juni 2017 (CLP, artikelen 60 en 61).
Bijlage VII van CLP bevat deze omzettingen van oude indelingen:
| Oud | CLP |
|---|---|
| Xi; R36 | Eye Irrit. 2, H319 |
| Xi; R38 | Skin Irrit. 2, H315 |
| T; R25 | Acute Tox. 3, H301 |
| Carc. Cat. 2; R45 | Carc. 1B, H350 |
| N; R50-53 | Aquatic Acute 1 + Aquatic Chronic 1, H400 + H410 |
| R66 | EUH066 |
De tabel is een hulpmiddel: zijn er gegevens over de stof, dan moet je de indeling volledig beoordelen (CLP, artikelen 9 tot en met 13). Niet alles gaat één op één: E; R2, E; R3 en F; R15 zijn niet rechtstreeks om te zetten, en bij R10 bepalen vlampunt en kookpunt of het H224, H225 of H226 wordt. Voor S-zinnen bestaat geen omzettingstabel. P-zinnen kies je opnieuw uit bijlage IV.
Nieuwe EUH-zinnen in 2025 en 2026
Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/707 voegde nieuwe gevarenklassen toe, met zinnen als EUH380 (hormoonontregeling bij de mens), EUH430 (hormoonontregeling in het milieu), EUH440 (PBT) en EUH450 (PMT). Nieuwe stoffen vallen eronder vanaf 1 mei 2025, nieuwe mengsels vanaf 1 mei 2026. Voor stoffen van vóór 1 mei 2025 loopt de overgang tot 1 november 2026. Mengsels die vóór 1 mei 2026 in de handel waren, hebben tot 1 mei 2028 (2023/707, ECHA).
RegAffairs AI zet de CLP-citaten bij deze vraag bij elkaar.